معنای عدل الهی  238
معنای عدل الهی

نگارنده در این گفتار، تأکید می‌کند که عدل الهی بنا بر تعریفی که در آیات و روایات مطرح شده، با تعریف فلسفی تفاوت دارد. در نصوص وحیانی، عدل الهی به معنی نفی ظلم از خداوند ...

مواجهه فلاسفه و عرفای مسلمان با اشکال جبر برخاسته از علم پیشین الهی  254
مواجهه فلاسفه و عرفای مسلمان با اشکال جبر برخاسته از علم پیشین الهی

از منظر فلاسفه و عرفای مسلمان، علم جزئی و تفصیلی، یک صفت حقیقیة ذات اضافه محسوب می‌شود؛ لذا برای تحقّق علم، گریزی از لحاظ کردن نحوه‌ای ثبوت برای معلومات نیست. چون این دیدگاه، ذات اضافه ...

عدل الهی و شرور و آفات در نظام هستی  335
عدل الهی و شرور و آفات در نظام هستی

در این مقاله پیوند شرور هستی با عدل الهی که از صفات آفریدگار است، بررسی و کاوش شده است؛ نخست معنی هر یک از مقوله ‌های «شرّ» و «عدل» بیان شده و سپس آرا و ...

بررسی ارادة آزاد در فلسفه اسلامی  207
بررسی ارادة آزاد در فلسفه اسلامی

اعتقاد فلاسفه به فراگیری ضرورت عِلّی- معلولی در همة پدیده‌های جهان هستی این سؤال را پدید آورده که اگر ارادة انسان‌های مختار نیز یکی از این پدیده‌هاست، چگونه می‌توان به آزادی اراده و در ...

نقد تبیین حکما از مسئله اختیار در‌ اندیشه ملا محمد طاهر قمی ‌(م 1098ق.)  295
نقد تبیین حکما از مسئله اختیار در‌ اندیشه ملا محمد طاهر قمی ‌(م 1098ق.)

نگارندگان، نقد ملامحمد طاهر قمی (متوفی 1098 قمری) از تبیین حکما در مسئله اختیار را بر اساس آثار او، به ویژه کتاب چاپ نشدة "بهجة الدارین فی الأمر بین الأمرین" توضیح داده‌اند. در این گفتار، ...

رابطه ضرورت علّی با اراده در آثار مرحوم میرزا مهدی اصفهانی  270
رابطه ضرورت علّی با اراده در آثار مرحوم میرزا مهدی اصفهانی

نگارنده، ابتدا قانون علیّت را بر اساس نظرات فلاسفه و عرفا مانند ملاصدرا و سید حیدر آملی توضیح می‌دهد. آنگاه نقدهای میرزا مهدی اصفهانی بر علیت را در چند زمینه تبیین می‌کند: در زمینة معرفت‌شناسی ...

پاسخ به هفت شبهۀ ابلیس  227
پاسخ به هفت شبهۀ ابلیس

نگارنده در این گفتار، به هفت شبهه پاسخ می‌دهد که محمد بن عبدالکریم شهرستانی در کتاب الملل و النحل، به طور فرضی از زبان ابلیس در باب شبهة خلق خودش مطرح کرده است. این پاسخ‌ها ...

نقد انگاره تغییر مفهومی علم واجب تعالی  273
نقد انگاره تغییر مفهومی علم واجب تعالی

این نوشتار پاسخی است بر پاسخ آقای محمد بیابانی اسکویی (سفینه، شماره 49) نسبت به نقد نگارنده (سفینه، شماره 48) بر مطالبی از مقاله وی در خصوص «علم بلامعلوم» با عنوان «نگاهی گذرا بر علم ...