روح الله خمینی پديدآورنده : روح الله خمینی
ویژه‌نامه رهبر کبیر انقلاب، امام خمینی رحمة الله علیه

ویژه‌نامه رهبر کبیر انقلاب، امام خمینی رحمة الله علیه

ویژه نامه امام خمینی قدس سره
منابع موجود در پایگاه حدیث نت

عنوان مقاله : آثار حديثي امام خميني

چکیده مقاله :

امام خمينى(ره)، نادر مردى بود كه از پسِ قرون و اعصار متمادى پا به عرصه وجود نهاد تا اسلام را در متن جامعه، عينيت بخشد و حكومتى بر پايه فقاهت، بنيان نهد و آواى توحيد را در بلنداى عالم مادّى، طنين افكن سازد. او خورشيدى فروزان بود كه پس از سالها رخوت و سستى و بى خبرى امّت اسلامى، طلوع كرد و نور وجودش را بر آنان تابانيد و با نفس مسيحايى خويش، بر ايشان دميد و آنان را به حركت واداشت و توانست در عصر بى خدايى و دينْ فراموشيِ جهان مادّى، حكومتى دينى برمبناى قسط و عدل و فقاهت شيعى بنياد گذارد.
وى، فقيهى جامعِ معقول و منقول، عالمى عابد و متعبّد، و مردى خودْ ساخته بود كه توفيق يافت علاوه بر تربيت نفوس مستعد و پرورش صدها عالم فرهيخته ـ كه در نيم قرن اخير چراغِ فروزانِ هدايت جوامع اسلامى بوده اند ـ دهها كتاب در تبيين علوم مختلف اسلامى نظير فقه، اصول، تفسير، حديث، عرفان، اخلاق، شعر و ادب، كلام و عقايد، از خويش به يادگار بگذارد; كتابهايى كه تا عصرها و نسلهاى آينده، سرمنشأ صلاح و اصلاح ملّتهاى اسلامى خواهند بود.
امام(ره) ، علاوه بر آنكه فقيهى اصولى و عارف و مفسّر قرآن بود، در حديث نيز دستى توانا داشت و آثارى ارزنده در اين فنِّ شريف از خويش به يادگار نهاد كه عبارت اند از:
۱. شرح چهل حديث (اربعين)،
۲. شرح حديث جنود عقل و جهل،
۳. شرح حديث رأس الجالوت،
۴. التعليقة على (الفوائد الرضوية)،
۵. شرح دعاء السحر،
۶. بدائع الدُرَر فى قاعدة نفى الضرر.
اين مقاله، عهده دار معرّفى اجمالى اين آثار خواهد بود.

  ناصرالدين انصاري قمي، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : امام خميني و فقه الحديث

 

چکیده مقاله :

شخصيت هاى بزرگ كه از جامعيت علمى و عملى برخوردارند، به سختى شناخته مى شوند; زيرا غالباً يك جنبه از علوم يا رفتار و خصلت هايشان، سبب پنهان ماندن ديگر زوايا و ابعاد شخصيتى آنان مى گردد.
امام خمينى(ره) در دوران معاصر از معدود انديشمندان، نظريه پردازان و مصلحانى است كه بُعد سياسى او حجاب ديگر ابعاد شخصيت وى شده است. بسيارى از پيروان ايشان در داخل كشور و نيز ارادتمندان وى در فراسوى مرزها و همچنين بسيارى مراكز علمى، از افكار و انديشه هاى او بى خبرند و او را تنها سياستمدار و يا حدّاكثر مصلحى مى دانند كه در بيدارى مسلمانان كوشيد و توانست با همدلى و همراهى امّتى غيور و فهيم، نظامى ريشه دار را سرنگون سازد.
يكصدمين سال ميلاد امام كه «سال امام خمينى» نامگذارى شد، فرصتى بود تا اندكى از زواياى علمى آن بزرگمرد، نمايانده شود.فصلنامه علوم حديث نيز به پاس ارج نهادن به خدمات امام(ره) به سنّت و حديث، شماره اى را به ديدگاه هاى حديثى ايشان اختصاص داد، بدان اميد كه در معرّفى چهره علمى آن عالم حديث شناس، سهيم باشد.
امام خمينى علاوه بر شرحهايى كه بر احاديثْ نگاشت (از قبيل: چهل حديث، شرح حديث جنود عقل و جهل، شرح دعاى سَحر)، ديدگاه هاى ارزنده اى نيز در زمينه علوم حديث، در لابه لاى نوشته هاى اصولى، فقهى، عرفانى و حتى سخنرانى هاى خويش مطرح ساخته است كه گردآورى آنها مى تواند درآمدى بر مكتب حديثى او باشد.
اين مقاله مى كوشد فقه الحديث را از نگاه امام خمينى بكاود و با ارائه نمونه هاى عينى از لابه لاى آثار و گفته هاى ايشان به معرّفى روش تحقيق او در دانش فقه الحديث بپردازد.

  مهدي مهريزي، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : پنج آموزه اخلاقي در «شرح چهل حديث»

 

چکیده مقاله :

شرح چهل حديث امام خمينى(ره)، مجموعه تقريرات و درسهاى ايشان است در عرصه اخلاق عملى كه طالبان علوم دينى، مخاطبان آن بوده اند. اين كتاب، بر اساس سنّتى ديرپا در باب حفظ و كتابت چهل حديث ـ كه خاستگاه آن، حديثى از رسول اكرم بوده ـ شكل گرفته است. اين احاديث، در زمينه هاى گوناگونى است و عرصه هاى متنوّعى را دربر مى گيرد; امّا آنچه همه آنها را به هم مى پيوندد، انسان است و نسبت او با خالق خود.
هر حديث، دريچه اى است به سوى جلوه اى و جنبه اى از نهاد پنهان آدمى يا صفتى از صفات حق تعالى. عمده اين احاديث (۳۳ حديث) در باب اخلاق و ديگر احاديث آن، ناظر به مباحث عرفانى است. امام(ره)، پس از نقل هر حديث و ترجمه آن، به توضيحات واژگانى و ساختارى آن مى پردازد و آن گاه به تفصيل، مباحث مرتبط با آن را بيان مى كند........
در اين گفتار، مى كوشم پنج آموزه اساسى امام(ره) را در عرصه اخلاقِ عملى باز نمايم. ايشان خود براى اين آموزه ها عنوانى نمى گشايد و آنها را مستقلاً مورد بحث قرار نمى دهد; بلكه با خواندن اصل كتاب، مى توان اين نكات را به نيكى دريافت و نقش بنيادى آنها را فهميد.
مقصود از آموزه هاى اخلاقى، بنيادهايى است كه ساختار كتاب، بر آنها استوار شده است و همه نقض و ابرام ها و امر و نهى ها بر اساس آنها شكل مى گيرد و اصول موضوعه اخلاق عملى را تشكيل مى دهد.

  سيد حسن اسلامي، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : چهل حديث نويسي و حديث «الاربعين»

 

چکیده مقاله :

نگارش اربعين، پيشينه اى بس دراز دارد و سنّت اربعين نويسى، از قرنهاى نخستين تاريخ اسلامْ آغاز شده است. اين سنّت، برخاسته از فرمايش پيامبر گرامى اسلام است كه فرمود:
مَنْ حفظ من أمّتى أربعين حديثاً ممّا يحتاجون إليه من أمر دينهم بعثه الله يوم القيامة فقيهاً عالماً.
دانشمندان مسلمان، بر مبناى حديث فوق، نگارش چهل حديث را به عنوان يكى از اصول ارزشيِ قابل اهتمام، مدّ نظر قرار دادند و نگاشته شدن صدها كتاب «اربعين» در دهها موضوع اعتقادى، اخلاقى، عبادى و… بهترين گواه اين عنايت و اهتمام است.
يكى از اين اربعين ها كه در دوران معاصر به نگارش درآمده، «شرح چهل حديث» يا «اربعين حديثِ» بنيان گذار جمهورى اسلامى ايران، حضرت امام خمينى(ره) است كه تأليف آن در سال 1358ق، به پايان رسيده است.
حضرت امام (ره) در توضيح مختصرى كه در آغاز اين كتاب آورده، هدف از نگارش آن را چنين تقرير كرده است:
اين بنده بى بضاعتِ ضعيف، مدّتى بود با خود حديث مى كردم كه چهل حديث از احاديث اهل بيت عصمت و طهارت را (كه در كتب معتبره اصحاب و علما ـ رضوان الله عليهم ـ ثبت است)، جمع آورى كرده و هر يك را به مناسبت، شرحى كند كه با حال عامّه مناسبتى داشته باشد و از اين جهت، آن را به زبان فارسى نگاشته كه فارسى زبانان نيز از آن بهره برگيرند. شايد، ان شاء الله، مشمول حديثِ شريفِ ختمى مرتبت ـ صلى اللّه عليه وآله ـ شوم كه فرموده است: من حفظ على أمّتى أربعين حديثاً ينتفعون به، بعثه الله يوم القيامة فقيهاً عالماً.
همان گونه كه ملاحظه مى شود، حضرت امام(ره)، حديث اربعين را از احاديث معتبرى مى داند كه از پيامبر (ص) روايت شده است. از اين رو، بدون كم ترين بحث و بررسى در اسناد و رجال حديث، به نقل آن مبادرت ورزيده است و چون به مضمون و محتواى آن، باور قطعى داشته، اظهار اميدوارى كرده است كه خداوند، ايشان را مشمول اين حديث شريف قرار دهد.
از آنجا كه بعضى از دانشمندان، در صحّت حديث مذكور، ترديد روا داشته اند و در اعتبار آن به چون و چرا پرداخته اند، در اين مقاله به بررسى فشرده اى در صحّت و سقم اين حديث خواهيم پرداخت و پس از آن، به بيان تاريخچه مختصرى از اربعين نويسى در نزد شيعه و سنّى اشاره خواهد شد.

  علي نصيري، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : كتابهاي حديثي از نگاه امام خميني

 

چکیده مقاله :

براى استدلال به يك حديث، ابتدا بايد اعتبار آن را مورد ارزيابى قرار داد و چنانچه با دليل معتبر، صحّت صدور آن روايت به دست آمد، آن گاه مى توان طبق آن عمل نمود. هرعلمى از علوم اسلامى، ملاكهايى براى تشخيص حديث صحيح و ميزان اعتبار آن دارد و از آنها بهره مى گيرد. در علم فقه، بيشترين توجّه به بررسى سند اختصاص دارد. در علم اخلاق و معارف و تفسير، به سند، كمتر توجّه شده و نظرها بر محتواى حديث، متمركز است; امّا در علم فقه، تنها بررسى سند براى احراز صدور آن، كافى نيست; بلكه ابتدا بايد منبع حديث و كتابى كه حديث از آن گرفته شده است، قابل اعتماد باشد و پس از آن، به بررسى سند پرداخته شود.
هر كتاب حديثى از جهات متعدد بايد مورد بحث قرار گيرد:
1. صحّت انتساب كتاب به مؤلف آن،
2. قابل اعتماد بودن اصل كتاب،
3. مصون بودن كتاب از تحريف و دستخوشِ حوادثْ بودن، و كم و زياد نشدن آن از زمان مؤلف تا زمان حاضر.
پس از آنكه تمام جهات فوق ثابت گرديد، آن گاه بايد سند آن احاديث را مطالعه و بررسى نمود.
تعداد اندكى از كتابها (همچون كتب اربعه)، نيازى به اين مباحث ندارند; زيرا به صورت متواتر، براى ما ثابت شده است كه مثلاً كتاب «كافى»يى كه امروز موجود است، بدون هيچ كم و زياد شدن، همان كتابى است كه مرحوم كلينى در ابتداى قرن چهارم هجرى تأليف نموده است; علاوه بر آنكه سند متّصل نيز بر آن وجود دارد و از زمان ما تا زمان كلينى، همه راويان اين كتابْ مشخّص اند. گرچه اين گونه سند، جنبه تيمّن و تبرّك داشته، تأثيرى در اعتبار روايات اين كتاب ندارد; ولى اين بحث در ساير كتابها مورد نياز و ضرورى است........
با توجّه به آنچه گذشت، بايد قبل از بحث از سند روايات، نگاهى جامع به اصل كتاب داشت و ميزان اعتبار آن را مشخّص نمود و چنانچه اصل كتاب، سند قطعى يا ظنّى معتبر نداشته باشد، بحث از سند روايات آن، سودى نخواهد داشت. به همين جهت، نگاه امام خمينى(ره) را به برخى كتابهاى معروف و مهمّ حديثى، در اينجا مورد تحليل و بررسى قرار مى دهيم.

  احمد عابدی، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : مباني رجالي امام خميني

 

چکیده مقاله :

شايد در نظر ابتدايى، چنين تصوّر شود كه با توجّه به اينكه امام خمينى(ره) تأليف مستقلّى در علم رجال از خود به جاى نگذاشته است، از مبانى رجالى منسجمى نيز برخوردار نيست، و ممكن است عده اى نيز اين مسئله را بهانه اى براى خدشه در مبانى فقهى امام(ره) قرار دهند و بدين وسيله، نظرهاى فقهى ايشان و حتّى در مواردى نظريه ولايت فقيه را كه امام(ره) در اثبات آن از روايات نيز استفاده مى كند، زير سؤال ببرند. حتّى ممكن است قدم را از اين هم فراتر گذاشته و در كمال اجتهاد امام(ره) خدشه كنند، با اين استدلال كه امام(ره) خود، در بيان شرايط اجتهاد، نياز به علم رجال را اجمالاً متذكّر شده است. (۱)
ردّ اين گونه خدشه ها و شبهات، جز با تحقيقى ميدانى در آثار فقهيِ استدلالى امام(ره) امكان پذير نيست; زيرا امام(ره) در اين دسته از آثار خود، هنگام اتّخاذ فتوايى خاص در مسائل مختلف، ضمن نقد و بررسى ادلّه مسئله، به مسائل رجالى نيز نظر داشته و با توجّه به مبانى رجالى، فتواى خود را برگزيده است.
پس از اين تحقيق، روشن خواهد شد كه امام(ره)، داراى چنان مبانى و روش رجاليِ محكم و منسجمى است كه نمونه آن را در آثار ديگر فقها (حتّى آنان كه خود داراى كتب رجالى هستند)، كمتر مى توان مشاهده كرد.
در بيان انسجام مبانى رجالى، تذكّر اين نكته كافى است كه با آنكه كتب استدلاليِ فقهى امام(ره) در طول سالها به نگارش درآمده، امّا بجز مواردى اندك (آن هم در مورد اشخاص و نه مبانى)، تعارضى در اين مبانى به چشم نمى خورد. در اينجا اين احتمالْ تقويت مى شود كه امام(ره) يا داراى حافظه اى بسيار قوى بوده، به گونه اى كه مبانى خود در علم رجال و نيز آراى خود را در باب رجال اسناد از ياد نمى برده است و يا آنكه يادداشت ها يا جزوه اى مدوّن درباره اين مبانى داشته كه به دست ما نرسيده است.
مقاله حاضر، سعى دارد با توجّه به وسع خود و نيز قلّت بضاعت نگارنده آن، گوشه هايى از مبانى و آراى رجالى امام(ره) را به نمايش گذارد. به اميد آنكه بزرگان اين فن، با جمع آورى همه آنه، موسوعه اى رجالى از آثار آن بزرگوار تهيّه نمايند و بدين ترتيب، پرده از گوشه اى ديگر از دانش آن روشن ضمير بردارند.

  نعمت الله صفري فروشاني، مجله علوم حدیث 14

 
ما در اين نوشتار، در پى آنيم تا با جستارى در سخنان آن حكيم الهى، معيارهاى انتخاب مسئولان و كارگزاران نظام اسلامى را جستجو كنيم و سپس به تطبيق آن با سخنان گُهربار معصومان علیهم السلام بپردازيم.

  حميد رسايي، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : نگاهي به كتاب «شرح حديث جنود عقل و جهل»

 

چکیده مقاله :

در اين مقاله به معرفى كتاب شرح حديث جنود عقل و جهل امام خمينى پرداخته و بيان داشته كه حديث جنود عقل و جهل، روايت مفصلى است كه شيخ كلينى آن را در نخستين باب از ابواب الكافى آورده است . نويسنده ضمن بيان انگيزه امام خمينى از تأليف اين كتاب، فصول كتاب را كه شامل مباحث اخلاقى، مباحث قرآنى و مباحث فلسفى عرفانى است نام برده و بخش هاى مختلف هر فصل را معرّفى كرده و به چكيده اى از مطالب هر بخش اشاره كرده است .

  ناد علي عاشوري، مجله علوم حدیث 14

 

عنوان مقاله : گذری بر «شرح حديث جنود عقل و جهل»

 

چکیده مقاله :

شخصيت هاى بزرگ كه از جامعيت علمى و عملى برخوردارند، به سختى شناخته مى شوند; زيرا غالباً يك جنبه از علوم يا رفتار و خصلت هايشان، سبب پنهان ماندن ديگر زوايا و ابعاد شخصيتى آنان مى گردد.
امام خمينى(ره) در دوران معاصر از معدود انديشمندان، نظريه پردازان و مصلحانى است كه بُعد سياسى او حجاب ديگر ابعاد شخصيت وى شده است. بسيارى از پيروان ايشان در داخل كشور و نيز ارادتمندان وى در فراسوى مرزها و همچنين بسيارى مراكز علمى، از افكار و انديشه هاى او بى خبرند و او را تنها سياستمدار و يا حدّاكثر مصلحى مى دانند كه در بيدارى مسلمانان كوشيد و توانست با همدلى و همراهى امّتى غيور و فهيم، نظامى ريشه دار را سرنگون سازد.
يكصدمين سال ميلاد امام كه «سال امام خمينى» نامگذارى شد، فرصتى بود تا اندكى از زواياى علمى آن بزرگمرد، نمايانده شود.فصلنامه علوم حديث نيز به پاس ارج نهادن به خدمات امام(ره) به سنّت و حديث، شماره اى را به ديدگاه هاى حديثى ايشان اختصاص داد، بدان اميد كه در معرّفى چهره علمى آن عالم حديث شناس، سهيم باشد.
امام خمينى علاوه بر شرحهايى كه بر احاديثْ نگاشت (از قبيل: چهل حديث، شرح حديث جنود عقل و جهل، شرح دعاى سَحر)، ديدگاه هاى ارزنده اى نيز در زمينه علوم حديث، در لابه لاى نوشته هاى اصولى، فقهى، عرفانى و حتى سخنرانى هاى خويش مطرح ساخته است كه گردآورى آنها مى تواند درآمدى بر مكتب حديثى او باشد.
اين مقاله مى كوشد فقه الحديث را از نگاه امام خمينى بكاود و با ارائه نمونه هاى عينى از لابه لاى آثار و گفته هاى ايشان به معرّفى روش تحقيق او در دانش فقه الحديث بپردازد.

  رضا مختاری، مقالات شناخت نامه کلینی و الکافی ج2

 
 
ویژه نامه امام خمینی قدس سره