عنوان کتاب : مصباح الزائر و جناح المسافر
محل نشر : قم
ناشر : مؤسسه آل البیت(ع)
تاریخ انتشار : 1375ش
زبان : عربی
منبع: افق حوزه
جستجو در Lib.ir

مصباح الزائر و جناح المسافر

مصباح الزائر و جناح المسافر بنوشته علامه شیخ آقا بزرگ تهرانی، از اولین تصانیف دانشمند مشهور، رضی الدین سید علی بن موسی بن طاووس (م ۶۶۴) است.

این کتاب که در بیست فصل نگاشته شده، به بیان مقدمات سفر و آداب آن و زیارت  ائمه اطهار(ع) و اولاد ایشان و مؤمنین می پردازد.

کتاب با مقدمه ای کوتاه در بیان آثار رحمت الهی، وجوب اطاعت از رسول خدا بنا به آیه «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الأمْرِ مِنْكُمْ»، و لزوم تعظیم ائمه و قبور ایشان به دلایل عقلی آغاز می شود.

سپس با استناد به دو روایت، ضرورت و ثواب زیارت قبور ائمه علیه السلام و سفر برای این مقصود بیان می شود. نویسنده در ادامه ساختار و موضوع کتاب را چنین بیان می کند:

کتاب که در بیست فصل تدوین شده، چنین است:

فصل اول: مقدمات و آداب سفر. در این بخش روزهایی که برای سفر مناسب است؛ غسل سفر، چگونگی خداحافظی از خانواده، دعای سفر، صدقه در آغاز سفر، فضیلت به همراه برداشتن تربت امام حسین علیه السلام برای سفر، اذکار هنگام دیدن پل، خوف و ترس و ...؛

فصل دوم در فضیلت زیارت رسول خدا صلی الله علیه وآله به بیان روایات؛

فصل سوم در چگونگی زیارت رسول خدا و اعمال مسجد نبوی، زیارت حضرت زهرا و قبور شهداست. همچنین اعمال و زیارت قبور بقیع، اعمال ستون ابو لبابه، زیارت فاطمه بنت اسد، زیارت حمزه، زیارت ابراهیم فرزند رسول خدا آمده است.

فصل چهارم در بیان امر به زیارت رسول خدا و چگونگی آن از مکانی دور است. در این باره دو حدیث نقل کرده است.

فصل پنجم در زیارت امیر المؤمنین علیه السلام است. شامل احادیثی در فضل زیارت حضرت، اعمال ورود به کوفه، زیارت یونس بن متی، آداب ورود به مسجد کوفه و مشهد امیر المؤمنین علیه السلام، نماز و دعا در مسجد سهله و ... است.

فصل ششم در فضلیت زیارات امیر المؤمنین علیه السلام است. همچنین اذکار توجه به کوفه و مرقد امیر المؤمنین علیه السلام نقل شده است: مثلا به هنگام دین قبه مرقد چه زیارتی بخوانیم و ... .

فصل هفتم زیارات امیر المؤمنین علیه السلام در روزها و ایام خاص است از جمله حدیثی که دلالت دارد به زیارت حضرت در روز غدیر، خطبه غدیر حضرت، و چگونگی نماز و زیارت حضرت در این روز خاص. نیز چگونگی زیارت حضرت در شب ۲۷ رجب و روز ۱۷ ربیع الأول نقل شده است.

فصل هشتم در فضیلت زیارت امام حسن علیه السلام.

فصل نهم در زیارات امام حسین علیه السلام است. شامل هفت حدیث در فضیلت زیارت در هر زمان، چگونگی زیارت امام حسین، زیارت شهدای کربلا، زیارت حضرت عباس، زیارت وداع و ... است.

فصل دهم زیارات امام حسین علیه السلام که اختصاص به روزها و ماههای خاصی دارند. شامل پنج حدیث در فضیلت  و چگونگی زیارت عاشورا، زیارت امام سجاد در روز اربعین، احادیثی در فضیلت زیارت امام حسین علیه السلام در روزهای اول رجب، نیمه رجب، نیمه شعبان، شب قدر، شب عید فطر و عید قربان است.

فصل یازدهم در زیارت امام سجاد، امام باقر و امام صادق علیهم السلام است.

فصل دوازدهم در زیارت امام کاظم علیه السلام است. شامل سه حدیث در زیارت و چگونگی آن است.

فصل سیزدهم در زیارت امام رضا علیه السلام است. شامل شش حدیث؛

فصل چهاردهم در زیارت امام جواد علیه السلام است.

فصل پانزدهم در زیارت امام هادی است.

فصل شانزدهم در زیارت امام حسن عسکری است. نیز اشاره ای به فضیلت زیارت امامان علیهم السلام دارد و زیارت مادر امام زمان علیه السلام را نقل کرده است.

فصل هفدهم در زیارت امام زمان علیه السلام است. شامل زیارتش در سرداب مقدس، دعای ندبه، زیارت حضرت ایشان در هر روز صبح، دعای عهد و ... است.

فصل هیجدهم و نوزدهم در زیارات جامعه است.

فصل بیستم در زیارات قبور ابرار اولاد ائمه اطهار علیهم السلام است؛ نیز زیارت سلمان، و نواب اربعه امام زمان علیه السلام را نقل کرده است.

پایان بخش کتاب، نقل احادیثی در موضوع کتاب، نماز زیارت امام حسین علیه السلام، و نقل حکایتی در کرامت امیر المؤمنین علیه السلام است.

سید بن طاووس در این کتاب هر فصلی را با ذکر احادیث آغاز کرده و آنگاه به بیان چگونگی زیارت و اعمال پرداخته است. وی در نقل احادیث اسناد را نیاورده؛ چرا که به گفته خویش بنایش بر اختصار بوده است.

یکی از مواردی که بارها در این  کتاب بدان  استناد می شود، موضوع رجعت است: «واجعلنی یا إلهی من عدده و مدده.... و وفّقنی یا ربّ للقیام بطاعته، و المثوی فی خدمته، و المکث فی دولته، و اجتناب معصیته؛ فإن توفیتنی، اللهم قبل ذلک، فاجعلنی یا ربّ فیمن یکرّ فی رجعته، و یملک فی دولته، و یتمکن فی أیّامه و یستظل تحت أعلامه، و یحشر فی زمرته، و تقرّ عینه برؤیته...» (مصباح الزائر، ص ۴۲۴)

درباره کتاب مراجعه کنید به الذریعه شیخ آقا بزرگ تهرانی و کتابخانه ابن طاووس نوشته اتان کلبرگ ترجمه سید علی قرائی و رسول جعفریان.

چاپ مصباح

تنها چاپ این کتاب به تحقیق مؤسسه آل البیت علیهم السلام ( ۱۴۱۷ق / ۱۳۷۵ش، قم) منتشر شده است. این تحقیق بر اساس سه نسخه موجود در کتابخانه آیت الله مرعشی تصحیح شده، جملات زیارت و ادعیه اعراب گذاری شده اند.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی