عنوان کتاب : الملهوف علی قتلی الطفوف
محل نشر : قم
تاریخ انتشار : 1414ق
زبان : عربی
منبع: افق حوزه
جستجو در Lib.ir

الملهوف علی قتلی الطفوف

کتاب ملهوف (لهوف) تألیف سید بن طاووس (م ۶۶۴ ق) یکی مشهورترین کتاب مقتل در زمان ماست که بیشتر با دو عنوان «اللهوف علی قتلی الطفوف» و «الملهوف علی قتلی الطفوف» چاپ شده است. سید بن طاووس در کتاب کشف المحجه خود این کتابش را «الملهوف علی قتلی الطفوف» یاد کرده و از همین رو برخی از اهل تحقیق این عنوان را بر دیگر عناوین (المسالک فی مقتل الحسین، اللهوف فی قتلی الطفوف و ...) ترجیح داده اند.

سید در مقدمه پس از بیان برخی از فضائل اهل بیت علیهم السلام و اشاره به جانگدازی ماجرای عاشورا، هدف از نگارش ملهوف را چنین گفته است: «گرد آورنده اين كتاب گويد: آنچه بيش از هر چيز مرا به نوشتن اين كتاب واداشت اين بود كه من چون كتاب مصباح الزائر و جناح المسافر را گرد آوردم، ديدم كه كتابى شد شامل بهترين جاهاى زيارت و برگزيده‏ترين اعمالى كه به هنگام زيارت بايد بجا آورد و هر كه آن كتاب را همراه داشته باشد از برداشتن چراغ ديگرى براى هنگام زيارت و يا كتاب زيارت بزرگ و يا كوچكى بى‏نياز است؛ لذا علاقمند شدم كه هر كه آن كتاب را با خود دارد از همراه بردن كتاب مقتلى نيز به حرم سيد الشهداء در زيارت عاشورا بى‏نياز گردد، از اين رو اين كتاب را نوشتم كه به پيوست آن كتاب باشد...».

مؤلف این کتاب را در سه مسلک تدوین کرده است:

مسلک اول در امور قبل از قتال: این بخش زندگانی امام حسین علیه السلام را از زمان تولد تا واقعه عاشورا بیان می کند؛ مطالبی همچون تولد امام حسین، إخبار جبرئیل به پیامبر از ماجرای امام حسین، مرگ معاویه و بیعت گرفتن برای یزید، بیعت خواستن یزید از امام حسین، برخورد مروان با امام حسین دربارۀ بیعت یزید، حرکت امام حسین به مکه، نصیحت کنندگان امام حسین به مدارا و صلح با یزید، نامه دعوت کوفیان از امام حسین، تقاضای محمد حنفیه از امام و اشاره به ویژگی کوفیان، اشاره امام به رؤیای صادقه اش که رسول خدا فرموده خداوند می خواهد او را کشته ببیند، ورود مسلم به کوفه و ماجرای قیام و شهادتش، شهادت هانی، اشعار فرزدق در رثای مسلم و هانی، خروج امام حسین از مکه و استقرار آن حضرت در کربلا، و بعضی خطبه های آن حضرت و گفتگوهای یارانش از مطالب این بخش هستند.

مسلک دوم در امور قتال: سخن امام با کوفیان و اتمام حجت بر ایشان، برخورد حضرت عباس با امان نامه، مهلت خواستن امام برای شب زنده داری در شب عاشورا، خطبه امام در تشویق یارانش برای انصراف از همراهی در روز عاشورا، سخنان اصحاب در وفاداری به امام، نماز امام در روز عاشورا، ضجۀ ملائکه در عزای امام، آتش زدن خیام، ناله های حضرت زینب، رؤیای برخی از لشکریان ابن سعد و ذکر نام شهدای کربلا برخی از مطالب این بخش هستند.

مسلک سوم در امور بعد از قتال: ارسال سر امام و شهدا به ابن زیاد، دفن اجساد شهدای کربلا توسط قوم بنی اسد، اسارت امام سجاد و حسن مثنی و زید و عمرو، خطبه زینب به هنگام ورود در کوفه، خطبه های ام کلثوم، فاطمة الصغری، و امام سجاد در کوفه، شهادت عبد الله بن عفیف، دمشق و آنچه که بر اسرا در آنجا رفت، زیارت اسرا از کربلا به هنگام بازگشت از شام، ناله جن بر امام حسین، و گریه امام سجاد بر امام حسین برخی از مطالب این مسلک هستند.

سید بن طاووس بارها تأکید می کند که بنا بر اختصار مطالب دارد و از ذکر بسیاری مطالب خودداری می کند.

 ابن طاووس در این کتاب کم حجم با هنرمندی روایات و ماجراهای زندگانی امام حسین علیه السلام را چنان در کنار هم چیده که بتواند يك جريان منسجم را تشكيل دهد. نیز از ذكر روايات تكرارى و روايات متفرق پرهیز كرده تا خواننده كتاب را بيشتر در جريان رويدادى تاريخى قرار دهد و نه نقل روايات. حذف اسانید روایات نیز از همین روست.

سید در این کتاب از نقل مطالب اغراق آميز كه در كتب مشابه بوده خوددارى كرده است.

برخی از مطالب اين كتاب منحصر به فرد است و در مقاتل پیشین نیامده است؛ مانند نامه امام به بنى‏هاشم و همچنين خبر دادن آن حضرت از شهادتش از زبان رسول خدا «إّن الله قد شاء أن يراک قتيلاً» به محمد حنفيه.

از دیگر ویژگیهای این کتاب مختصر نقل خطب است که بیش از ۱۵ خطبه از رسول خدا، امام حسین، امام سجاد، زینب، ام کلثوم، فاطمه صغرا، سلیمان بن صرد، یزید بن مسعود نهشلی و قیس بن مصهر نقل کرده است.

شایان ذکر است که در اقبال الأعمال (در اعمال محرم، ج ۳، ص ۵۶ به بعد) نیز با اشاره به کتاب ملهوف مقتلی با عنوان «اللطيف في التصنيف في شرح السعادة بشهادة صاحب المقام الشريف» به طور مختصر آورده است.

چاپهای ملهوف

این کتاب چاپهای مختلفی به خود دیده است از جمله:

  1. چاپ سنگی به ضمیمۀ جلد دهم بحار الانوار در تهران؛
  2. چاپ ۱۲۷۱ق با ضمیمۀ رسالۀ اخذ الثار و رساله عینیه حمیری؛
  3. چاپ ۱۲۷۵ق در تهران با ضمیمۀ مهیج الأحزان و مقتل ابی مخنف؛
  4. تصحیح محمود مدرس در سال ۱۳۱۷ق در تهران؛
  5. انتشارات جهان، ۱۳۴۸ش در تهران؛
  6. انتشارات انوار الهدی در سال ۱۴۱۷ق، با ضمیمۀ حکایت المختار فی اخذ الثار بروایت ابی مخنف؛
  7. تصحیح شیخ فارس تبریزیان (حسون) در سال ۱۴۱۴ق در قم.

ترجمه های ملهوف

ترجمه های مختلفی از این کتاب چاپ شده است که برخی از آنها عبارتند از:

  1. لجة الألم في حجة الأمم از ميرزا رضا قلى شقاقى تبريزى در سال ۱۳۱۱؛
  2. زندگانى حضرت اباعبدالله از سيد محمد صحفى در سال ۱۳۷۵ شمسى؛
  3. ترجمه ای منظوم با عنوان وجيزة المصائب از ضياء الدين مهدى بن داود متخلص به ذوقى
  4. آهی سوزان بر مزار شهیدان از سید احمد فهری زنجانی؛
  5. لهوف از سید ابو الحسن میر طالبی (حسینی) از روی تصحیح فارس تبریزیان (حسون)؛
  6. لهوف منظوم یا معارج المحبه از علی حائری محلاتی؛
  7. غم نامۀ کربلا از محمد محمدی اشتهاردی؛

گفتنی است که برخی فيض الدموع از محمدابراهیم نوّاب تهرانی ملقب به بدايع نگار را ترجمۀ ملهوف می دانند و حال اینکه ملهوف یکی از منابع مهم آن کتاب است و بدایع نگار بیشترین استفاده را از ملهوف کرده است.

تهیه و تنظیم: عباسعلی مردی