مَثَل های قرآنی

پرسش :

در قرآن، چه نوع مَثَل هایی آمده است؟



پاسخ :

در یک نگاه، مَثَل های قرآن، دو گروه اند:

یک. آیاتی که در آنها واژه «مَثَل» یا حرف تشبیه «کـــ» به کار رفته است. مانند:   مَثَلُهُمْ کَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَاراً؛[۱]مَثَل آنان (منافقان)، مانند کسی است که آتشی بر افروخته تا در بیابان تاریک، راه خود را پیدا کنند و   وَ الَّذِينَ کَفَرُوا أَعْمَالُهُمْ کَسَرَابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ مَاءً حَتَّى إِذَا جَاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً؛[۲]کسانی که کفر ورزیدند، کارهایشان چون سرابی در زمینی هموار است که تشنه، آن را آبی می پندارد، تا چون بدان رسد، آن را چیزی نیابد.

در قرآن، مَثَل های صریح فراوانی وجود دارد که در این گروه قرار می گیرند.[۳]

دو. آیاتی که در ظاهر عبارت آنها، به صراحت، به مَثَل بودنشان اشاره نشده است؛ ولی از جان کلام می توان مَثَلی را بیرون کشید، مانند:   وَ الْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَ الَّذِي خَبُثَ لاَ يَخْرُجُ إِلاَّ نَکِداً کَذٰلِکَ نُصَرِّفُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَشْکُرُونَ ؛[۴]زمین پاک و آماده، گیاهش به اذن پروردگارش بر می آید، و زمین ناپاک و نامناسب، جز اندک و بی فایده از آن بر نمی آید. این گونه، آیات خود را برای گروهی که شکر می گزارند، گونه گون بیان می کنیم.

در آیه ذکر شده، از واژه «مَثَل» یا حرف تشبیه «کاف» استفاده نشده است؛ امّا پیامبر(ص) در توضیح این آیه، مراد از «بلد طیّب (زمین پاک)» را دل پاک مؤمن، و مقصود از «بلد خبیث (زمین ناپاک)» را دل ناپاک انسان شرور و کافر دانسته است.


[۱]. سورۀ بقره، آیۀ ۱۷.

[۲]سورۀ نور، آیۀ ۳۹.

[۳]. مانند مَثَل هایی برای: نور خدا (سورۀ نور، آیۀ ۳۵)، یاران پیامبر (سورۀ فتح، آیۀ ۲۹)، حق و باطل (سورۀ رعد، آیۀ ۱۷)، سخن پاک و سخن ناپاک (سورۀ ابراهیم، آیات ۲۴- ۲۶)، ویژگی های مؤمن و کافر (سورۀ نحل، آیات ۷۵ و ۷۶ و سورۀ کهف، آیات ۳۲ ۴۲)، کافر (سورۀ انفال، آیۀ ۲۲)، مشرک (سورۀ رعد، آیۀ ۱۴)، منافق (سورۀ بقره، آیۀ ۱۷)، انفاق کردن در راه خدا و انفاق کردن ریاکارنه (سورۀ بقره، آیات ۲۶۱- ۲۶۵)، زندگی دنیا (سورۀ یونس، آیۀ ۲۴)، کردارهای کافران (سورۀ ابراهیم، آیۀ ۱۸)، دل های سخت (سورۀ بقره، آیۀ ۷۴)، نادان (سورۀ فرقان، آیۀ ۴۴)، عالِم بی عمل (سورۀ جمعه، آیۀ ۵)، همسر خوب و همسر بد (سورۀ تحریم، آیات ۱۰ و ۱۱)، ناسپاسی در برابر نعمت خدا (سورۀ نحل، آیۀ ۱۱۲).

[۴]. سورۀ اعراف، آیۀ ۵۸.



پاسخگو : بخش پاسخ گویی پایگاه حدیث نت