علی مع الحق

پرسش :

حدیث «على مع الحق» در چه پایه از اعتبار قرار دارد؟



پاسخ :

این حدیث در منابع فراوان از شیعه و سنی آمده و از روایات متواتر به شمار می رود. این روایت با الفاظ متفاوت و نزدیک به هم، در دانش نامه امیرالمؤمنین (ع)، ج ۲، ص ۱۹۲ ـ ۲۰۱ به شرح زیر گرد آمده است. بعضی از آنها بدین قرار است:

رسول اللّه(ص): عَلِی مَعَ الحَقِّ وَالحَقُّ مَعَ عَلِی.[۱]

پیامبر خدا(ص): على با حق است و حق با على.

رسول اللّه(ص): عَلِی مَعَ الحَقِّ وَالحَقُّ مَعَ عَلِی، یدورُ مَعَهُ حَیثُما دارَ.[۲]

پیامبر خدا(ص): على با حق است و حق با على. حق بر مدار او مى گردد.

رسول اللّه(ص): رَحِمَ اللّهُ عَلِیا، اللّهُمَّ أدِرِ الحَقَّ مَعَهُ حَیثُ دارَ.[۳]

پیامبر خدا(ص): رحمت خدا بر على! خدایا! حق را همیشه بر مدار او بگردان.

رسول اللّه(ص): عَلِی مَعَ الحَقَّ وَالحَقُّ مَعَ عَلِی، اللّهُمَّ أدِرِ الحَقَّ مَعَ عَلِی حَیثُما دارَ.[۴]

پیامبر خدا(ص): على با حق است و حق با على. خدایا! حق را همیشه بر مدار على بگردان!

مسند أبی یعلى عن أبی سعید: کنّا عِندَ بَیتِ النَّبِی(ص) فی نَفَرٍ مِنَ المُهاجِرینَ وَالأَنصارِ، فَخَرَجَ عَلَینا فَقالَ: أ لا اخبِرُکم بِخیارِکم؟ قالوا: بَلى. قالَ: خِیارُکمُ الموفونَ المُطَیبونَ، إنَّ اللّهَ یحِبُّ الخَفِی التَّقِی. قالَ: ومَرَّ عَلِی بنُ أبی طالِبٍ فَقالَ: الحَقُّ مَعَ ذا، الحَقُّ مَعَ ذا.[۵]

مسند أبى یعلى به نقل از ابو سعید: با گروهى از مهاجر و انصار، در نزدیکى خانه پیامبر(ص) بودیم. پیامبر(ص) نزد ما آمد و گفت: «آیا شما را از بهترینتان باخبر نکنم؟». گفتند: چرا. گفت: «بهترین شما، پاکان وفادارند. خداوند، پرهیزگار نهانکار را دوست دارد».

در همان حال، على بن ابى طالب(ع) عبور کرد. پیامبر(ص) فرمود: «حق، با این است. حق، با این است».

رسول اللّه(ص): یا بنَ عَبّاسٍ، سوفَ یأخُذُ النّاسُ یمینا وشِمالاً، فَإِذا کانَ کذلِک فَاتَّبِع عَلِیا وحِزبَهُ؛ فَإِنَّهُ مَعَ الحَقِّ وَالحَقُّ مَعَهُ، ولا یفتَرِقانِ حَتّى یرِدا عَلَی الحَوضَ.[۶]

پیامبر خدا(ص): اى پسر عبّاس! به زودى، مردم به چپ و راست مى روند. چون این گونه شد، از على و حزب او پیروى کن، که او با حق است و حق با اوست. [آن دو] از هم جدا نمى شوند، تا در کنار حوض [کوثر] بر من در آیند.

تاریخ بغداد عن أبی ثابت مولى أبی ذرّ: دَخَلتُ عَلى امِّ سَلَمَةَ فَرَأَیتُها تَبکی وتَذکرُ عَلِیا، وقالَت: سَمِعتُ رَسولَ اللّهِ(ص) یقولُ: عَلِی مَعَ الحَقِّ وَالحَقُّ مَعَ عَلِی، ولَن یفتَرِقا حَتّى یرِدا عَلَی الحَوضَ یومَ القِیامَةِ.[۷]

تاریخ بغداد به نقل از ابو ثابت، آزاد شده ابوذر: بر امّ سلمه وارد شدم. دیدم که گریه کنان، از على(ع) یاد مى کند و مى گوید: شنیدم پیامبر خدا مى فرمود: «على با حق است و حق با على است و هرگز از هم جدا نمى شوند، تا روز قیامت در کنار حوض [کوثر] بر من در آیند».

رسول اللّه(ص): عَلِی مَعَ الحَقِّ وَالحَقُّ مَعَ عَلِی حَیثُ کانَ.[۸]

پیامبر خدا(ص): على با حق است و حق با على، هر جا که باشد.

رسول اللّه(ص): الحَقُّ مَعَ عَلِی أینَما مالَ.[۹]

پیامبر خدا(ص): حق با على است، به هر سو که برود.

رسول اللّه(ص): الحَقُّ مَعَ عَلِی، یزولُ مَعَهُ حَیثُ زالَ.[۱۰]

پیامبر خدا(ص): حق با على است. به هر کجا برود، با اوست.

رسول اللّه(ص): ألا إنَّ الحَقَّ بَعدی مَعَ عَلِی، یمیلُ مَعَهُ حَیثُما مالَ، ولا یفتَرِقانِ جَمیعا حَتّى یرِدا عَلَی الحَوضَ.[۱۱]

پیامبر خدا(ص): بدانید که پس از من، حق، با على است. به هر سو که برود، حق با او مى رود و از هم جدا نمى شوند، تا در کنار حوض [کوثر] بر من در آیند.


[۱] . الإمامة والسیاسة، ج ۱، ص ۹۸ عن محمّد بن أبی بکر؛ شرح نهج البلاغة، ج ۱۸، ص ۲۴ وفیه «أنت مع الحقّ والحقّ معک»؛ الفصول المختارة، ص ۲۲۱ وفیه «هو مع الحقّ والحقّ معه»؛ المحاسن، ج ۱، ص ۸۱، ح ۴۷ عن السری بن خالد عن الإمام الصادق عن آبائه(ص)عنه(ص) وفیه «أنت مع الحقّ والحقّ معک»؛ کفایة الأثر، ص ۲۰ عن ابن عبّاس و ص ۱۱۷ عن أبی أیوب؛ شرح الأخبار، ج ۲، ص ۶۰، ح ۴۲۱ عن عائشة.

[۲] . الفصول المختارة، ص ۱۳۵ و ۹۷ و ۲۱۱ و ۲۲۴ و ۳۳۹؛ إعلام الورى، ج ۱، ص ۳۱۶؛ الفضائل لابن شاذان، ص ۱۲۳ عن سلمان وأبیذرّ والمقداد وفیه «کیفما» بدل «حیثما»؛ الاحتجاج، ج ۱، ص ۳۶۴، ح ۶۱ عن سلمان وفیه «إنّ علیا یدور مع الحقّ حیث دار».

[۳] . سنن الترمذی، ج ۵، ص ۶۳۳، ح ۳۷۱۴؛ المستدرک على الصحیحین، ج ۳، ص ۱۳۵، ح ۴۶۲۹؛ المعجم الأوسط، ج ۶، ص ۹۵، ح ۵۹۰۶؛ تاریخ مدینة دمشق، ج ۴۲، ص ۴۴۸، ح ۹۰۲۲ و ح ۹۰۲۳؛ المحاسن والمساوئ، ص ۴۱؛ البدایة والنهایة، ج ۷، ص ۳۶۱؛ المناقب للخوارزمی، ص ۱۰۴، ح ۱۰۷؛ فرائد السمطین، ج ۱، ص ۱۷۶، ح ۱۳۸ کلّها عن أبی حیان التیمی عن أبیه عن الإمام علی(ع)؛ شرح نهج البلاغة، ج ۱۰، ص ۲۷۰؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۴۳، ح ۳۳۱۲۴؛ الطرائف، ص ۱۰۲، ح ۱۴۹؛ کشف الغمّة، ج ۱، ص ۱۴۷ عن أبی حیان التیمی عن أبیه عن الإمام علی(ع).

قال الفخر الرازی: من اقتدى فی دینه بعلی بن أبی طالب فقد اهتدى. والدلیل علیه قوله(ع): اللهمّ أدر الحقّ مع علی حیث دار (تفسیر الفخر الرازی، ج ۱، ص ۲۱۰).

[۴] . الجمل، ص ۸۱.

[۵] . مسند أبی یعلى، ج ۲، ص ۱۷، ح ۱۰۴۷؛ تاریخ مدینة دمشق، ج ۴۲، ص ۴۴۹، ح ۹۰۲۴؛ المطالب العالیة، ج ۴، ص ۶۵، ح ۳۹۷۴؛ المناقب لابن المغازلی، ص ۲۴۴، ح ۲۹۱؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۲۱، ح ۳۳۰۱۸؛ المناقب، ابن شهرآشوب، ج ۳، ص ۶۱؛ کشف الغمّة، ج ۱، ص ۱۴۳ عن عبد الرحمن بن أبی سعید وکلاهما نحوه.

[۶] . کفایة الأثر، ص ۱۸ عن عبد اللّه بن عبّاس؛ الاستغاثة، ج ۲، ص ۶۳ عن سعد بن أبی وقّاص نحوه؛ بحار الأنوار، ج ۳۶، ص ۲۸۶، ح ۱۰۷.

[۷] . تاریخ بغداد، ج ۱۴، ص ۳۲۱، ح ۷۶۴۳؛ تاریخ مدینة دمشق، ج ۴۲، ص ۴۴۹، ح ۹۰۲۵؛ المناقب، ابن شهرآشوب، ج ۳، ص ۶۲ عن ثابت مولى أبی ذرّ؛ الخصال، ص ۴۹۶، ح ۵؛ الأمالی للصدوق، ص ۱۵۰، ح ۱۴۶؛ بشارة المصطفى، ص ۲۰ والثلاثة الأخیرة عن جابر؛ کشف الغمّة، ج ۱، ص ۱۴۳ عن امّ سلمة وفیه «لن یزولا» بدل «لن یفترقا»؛ الجمل، ص ۴۳۳ عن عائشة ولیس فی الخمسة الأخیرة صدره إلى «وتذکر علیا».

[۸] . تطهیر الجنان واللسان، ص ۵۱ عن سعد؛ فرائد السمطین، ج ۱، ص ۱۷۷، ح ۱۳۹ عن عبد اللّه بن عبّاس وفیه «الحقّ مع علی بن أبی طالب حیث دار»؛ الاحتجاج، ج ۱، ص ۱۸۷، ح ۳۷ عن أبان بن تغلب عن الإمام الصادق(ع) عن عدّة من الصحابة وفیه «یمیل مع الحقّ کیفما مال» بدل «حیث کان».

[۹] . الکافی، ج ۱، ص ۲۹۴، ح ۳ عن عبد الحمید بن أبی الدیلم عن الإمام الصادق(ع).

[۱۰] . کشف الیقین، ص ۲۶۹، ح ۳۰۷؛ کشف الغمّة، ج ۱، ص ۱۴۳ کلاهما عن عائشة؛ المناقب للکوفی، ج ۱، ص ۳۶۹، ح ۲۹۳ عن عبد اللّه بن عبّاس.

[۱۱] . الأمالی، شیخ طوسی، ص ۴۷۶، ح ۱۰۳۸ عن عائشة و ص ۴۷۹، ح ۱۰۴۶ عن امّ سلمة وفیه «الحقّ بعدی مع علی یدور معه حیث دار».



پاسخگو : بخش پاسخ گویی پایگاه حدیث نت