35
درسنامه فهم حديث

چيزهايي فراوان از قرآن و احاديث پيامبر خدا در دست مردم ديدم که شما با آنها مخالفت مي کنيد و آنها را باطل مي خوانيد. آيا مردم عامدانه بر پيامبر خدا دروغ مي بندند و قرآن را با رأي خود تفسير مي کنند؟ 1
امام علي عليه السلام در پاسخ اين يار بزرگ خود، از راست و دروغ حديث، ناسخ و منسوخ، عام و خاص و محکم و متشابه قرآن و حديث سخن مي گويد و با تقسيم چهارگانه راويان به منافق، متوهمِ اشتباه‌فهم، غير ضابط و ضابط، عوامل زايش خطا و طريقه نقل و فهم صحيح را در حوزه حديث ارائه مي دهد. آنگاه به بيان جايگاه رفيع خود در بهره گيري هميشگي از پيامبر و شناخت همه جوانب قرآن و سنّت، از عامّ و خاصّ، تفسير و تأويل و محکم و متشابه تا ناسخ و منسوخ مي پردازد و نيز دعاي پيامبر را در حقّ خود در باره فهم و حفظ آنها نقل مي کند.

تأکيد امامان بر فهم درست حديث

پافشاري بر فهم درست و نقّادانه حديث و جلوگيري از نشر اکاذيب و نافهميها و بدفهميها سيره هميشگي اهل بيت عصمت و طهارت بوده است. امام علي عليه السلام خود در توصيف اين خاندان چنين مي گويد:
عَقَلُوا الدّينَ عَقْلَ وِعايَه وَ رِعايَه، لاعَقْلَ سَماعٍ وَ رِوايَه، فَإنَّ رُواه الْعِلْمِ کثيرٌ وَ رُعاتُهُ قَليلٌ.۲
دين را چنان که بايد دانستند و به کار بستند، نه آن که تنها آن را بشنوند و براي ديگران نقل کنند، که راويان علم بسيارند و پاسداران آن اندک.

1.. الکافي، ج ۱، ص ۶۲، ح ۱.

2.. نهج البلاغه، خطبه ۲۳۹.


درسنامه فهم حديث
34

براي دسته‌بندي اين فعاليتها، آنها را به شش دوره تاريخي تقسيم و مشخصات کلي هر دوره را ارائه مي کنيم. سير کلي اين کوششها از شرحهاي ساده بر يک حديث آغاز مي شود و در قرون اخير، به شرحهاي بسيار بزرگ و مفصّل و نيز تدوين رساله هاي مستقل مرتبط با حوزه فقه ‌‌الحديث مي انجامد. ۱

نخستين گامها (دوره حضور)

در اين دوره، احاديث پيامبر و امامان پس از قرآن، منبع اصلي دين به شمار مي‌رفت و حساسيت امامان نسبت به انتقال صحيح گفته هاي خود و پيامبر خدا موجب مي‌شد که راويان براي اخذ و تحمّل، نقد و ردّ و جمع و حلّ اخبار، تا حدّ امکان به امامان مراجعه کنند. از اين ‌رو آغازگر سنّت نيکوي تفسير حديث و نيز نقد آن امام علي عليه السلام است. آن حضرت با بيان جايگاه خود به عنوان پاسدار ميراث نبوي به اصحاب خاص خود اجازه داد که براي فهم و نقد احاديث به او مراجعه کنند تا از درستي و نادرستي آنها آگاه شوند يا به فهم صحيح و مقبولي از آن دست يابند. در اينجا بخش کوچکي را از آغاز يک حديث بلند در الکافي نقل مي کنيم و از دانشجويان عزيز مي خواهيم که به متن کامل روايت مراجعه کنند تا به نقش بنيادين امام علي عليه السلام در اين دانش، و توضيحات و ارائه رهنمودهاي حضرتش در به کار بستن مقدمات و شرطهاي فهم حديث و پيش‌نيازهاي تعامل درست با روايات پي ببرند.
سليم بن قيس به حضور امير مؤمنان مي رسد و مي‌گويد:
من از سلمان و مقداد و ابوذر چيزهايي از تفسير قرآن و احاديثي از پيامبر فراگرفتم که با آنچه در اختيار مردم است تفاوت دارد. آن‌گاه شما آنچه را که از اين سه نفر شنيده بودم، تصديق کردي. همچنين

1.. ما در اينجا به فعّاليتهاي انجام شده در حوزه حديث شيعه مي پردازيم و خوانندگان علاقه‌مند به فعّاليتهاي حوزه حديث اهل سنّت را به کتاب فقه الحديث و روشهاي نقد متن، نوشته نهلا غروي ناييني‌‌ ارجاع مي دهيم.

  • نام منبع :
    درسنامه فهم حديث
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    سازمان چاپ و نشر دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1389
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 264553
صفحه از 240
پرینت  ارسال به