عنوان کتاب : تحفة الازهار و زلال الانهار فی نسب ابناء الائمة الاطهار علیهم صلوات الملک الغفار
زمان پدیدآورنده: قرن 11 ق
محل نشر : تهران
ناشر : آینه میراث با همکاری کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران
نوبت چاپ : اول
تاریخ انتشار : 1378ش
تعداد جلد : 4
تعداد صفحه : 557 + 513 + 490 + 571
قطع : وزیری
زبان : عربی
جستجو در Lib.ir

تحفة الازهار و زلال الانهار فی نسب ابناء الائمة الاطهار علیهم صلوات الملک الغفار

این اثر، از بزرگ ترین کتاب های تخصصی در نسب شناسی علویون و از جمله کتاب های مرجع در تراجم، انساب و سیر است. مؤلف که با استفاده از صدها کتاب رجالی، نسب شناسی تاریخی و شعری، آن را تألیف نموده، تاریخ علویون جهان را تدوین و ریشه و اصل آنان را به اجدادشان در قرن اول هجری رسانده است. وی دانش نسب شناسی را از پدران خود به ارث برده، و خود نیز اطلاعات وسیعی از این دانش داشته است. او علاوه بر مطالعه و پژوهش کتابخانه ای، به تحقیقات میدانی نیز، در این تحقیق دست زده و به شبه جزیره عربستان، عراق، هند و ایران مسافرت کرده و مدت ها برای پژوهش در این کشورها به سر برده و به تحقیق پرداخته است. او در این کتاب، علاوه بر بررسی انساب فرزندان امامان، به حوادث و تحولات تاریخی قابل توجهی نیز، پرداخته و از این رو، کتاب را جذابیت بخشیده است.

از امتیازات این کتاب، این است که پیوند همه علویون عالم در این کتاب ترسیم شده و شاخ و برگ و ریشه نسب آنان معرفی گردیده و برای تشریح چنین مهمی، شهرها و مناطقی را که علویون در آنجاها زیسته اند نیز مشخص نموده است. مؤلف برای هر چه بیشتر روشن شدن چنین امری، بخش بزرگی از کتاب خود را به ترسیم شجره نامه علویون اختصاص داده که نزدیک به سیصد صفحه از یک جلد تحقیق شده است. بسامد تحقیق ابن شدقم، در این کتاب، از قرن نخست هجری تا قرن یازدهم ـ زمان وفات وی ـ است.

کتاب یازده باب دارد و مباحث آن از امام حسن مجتبی و ذریه او آغاز می شود. یک باب از کتاب به ذریه ایشان اختصاص یافته و در آن یازده فصل گنجانده شده است. در صفحات زیادی از فصل ها، از امام حسن، تولد، مناقب، خلافت، صلح با معاویه، وفات، همسران و فرزندان، و سرانجام نوادگان او بحث شده و نسل آن امام همام معرفی شده است.

باب دوم، در باره امام حسین، دوستداری او، ثواب زیارت آن حضرت، عزیمتش به کربلا و شهادت او و اسارت خاندان او و ماجرای سر مبارک و دفن آن و فرزندانش بحث می کند.

مؤلف پس از ذکر این مباحث، به باب سوم کتاب و امام زین العابدین، تولد، زهد، مناقب، وفات، و معرفی اعقاب وی پرداخته است.

باب چهارم در باره امام باقر(ع) با همان شیوه یاد شده در باره امام سجاد(ع) است و به همین ترتیب در باب های بعدی تا باب یازدهم یکایک امامان(ع) را به بحث و بررسی گذاشته و ذریه آنها را تا نسل های بعدی تا قرن یازدهم معرفی کرده است.

محقق این اثر، با جدیت تمام هر آنچه را که در یک تحقیق لازم است، به کار گرفته و آن را در چهار جلد وزین احیا و به عرصه دانش و فرهنگ عرضه کرده است. وی، در مقدمه ای طولانی، از این کتاب و مؤلف آن و علم نسب و نسب نبوی، صفات نسابه، اصطلاحات علم نشب شناسی، مصادر ترجمه ابن شدقم، روش مؤلف در تألیف کتاب، خطاهای وی در تألیفش، و روش خود در تحقیق این اثر، سخن گفته است.

او برای تحقیق از چند نسخه بهره گرفته و تفاوت آنها را در پاورقی مشخص کرده و مصادر نوشته های مؤلف را معین و کتاب هایی را که در متن نامبرده شده، به اجمال معرفی کرده است. نام کسان نامبرده شده در این اثر به صورت کامل بیان شده و ترجمه افراد زیادی شرح گردیده و خطاهای مؤلف، اصلاح شده است.

جلد چهارم این تحقیق به فهرست های کتاب، و شجره نامه ها اختصاص دارد که عنوان آن الروض المعطار فی تشجیر تحفة الازهار است.

سیاهه اشخاص، مکان ها، شهر ها، محله ها، قبیله ها، طایفه ها، خانه سادات و کتاب ها، فهرست های کتاب را تشکیل می دهند.