تاريخ : شنبه 1397/11/27
کد خبر: 68234
لزوم تولید جامع حدیثی عصر جمهوری اسلامی

لزوم تولید جامع حدیثی عصر جمهوری اسلامی

نشست نقد کتاب «جوامع حدیثی شیعه» در انجمن‌های علمی حوزه برگزار و در آن بیان شد که هنوز برخی از کتب رشته قرآن و حدیث برای ۴۰ سال قبل است و گاهی خود نویسنده هم به ضعف‌های آن معترف است ولی همچنان تدریس می‌شود.

به گزارش ایکنا،هادی حجت، دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث و نویسنده کتابجوامع حدیثی شیعهروز ۲۵ بهمن ماه در نشست علمی نقد این کتاب که در ساختمان انجمن‌های علمی حوزه برگزار شد، گفت: این کتاب نتیجه چندین دوره تدریس بنده در دانشگاه قرآن و حدیث بوده است؛ این اثر در سال ۱۳۸۶ برای اولین بار چاپ شد و تاکنون ۹ بار چاپ و هفت هزار نسخه از آن نشر یافته است.

وی افزود: با توجه به نیاز طلاب اردوزبان، پنج سال قبل به صورت خودجوش توسط طلاب پاکستانی  به اردو ترجمه شد و در پاکستان چاپ شده و با اهتمام حجت الاسلام سیدجواد حسینی جلالی به عربی نیز بازنویسی و ترجمه شده است.

حجت تصریح کرد: حجم اثر با لحاظ آموزشی بودن مقداری زیاد است ولی استادان می‌توانند مدیریت و برخی بخش‌ها را به عنوان مطالعه آزاد لحاظ کنند کما اینکه خود بنده نیز بخش‌هایی از آن را به عنوان مطالعه آزاد قرار داده‌ام.

معاون آموزشی و پژوهشی دانشگاه قرآن و حدیث بیان کرد: هدف بنده از تدوین اثر آن بود که اطلاعات جوامع حدیثی شیعه به صورت مدون و در قالب کتاب درسی در اختیار دانشجویان قرار گیرد زیرا در دهه ۸۰ منبع مناسبی برای این موضوع نداشتیم؛ یکی از مزایای این اثر ارتباط دادن خواننده با متون اصلی حدیثی است و صرفاً به اطلاعات خشک و حفظیات در مورد جوامع حدیثی بسنده نشده است.

وی افزود: در پاورقی این کتاب، داستان‌های شیرینی از بزرگان حدیثی مانند شیخ حرعاملی و ... آورده شده تا کلاس، فضای متنوعی پیدا کند و محیط جذابتری برای تحصیل ایجاد شود.

برخی کتب رشته‌ قرآن و حدیث قدیمی است

کتاب به لحاظ ساختاری، محتوا و جزئیات و ترکیب‌بندی وضعیت خوب و مناسبی برای کارهای آموزشی دارد.معاون آموزشی و پژوهشی دانشگاه قرآن و حدیث تصریح کرد: بعضی کتب در دانشگاه‌ها ۴۰ سال قبل چاپ شده و هنوز هم تدریس می‌شود و این در حالی است که برخی آراء نویسنده تغییر کرده و خود آن فرد هم به نقائص آن کتاب معترف است بنابراین اگر فضای نقد در دانشگاه‌ها باب  شود و رواج یابد می‌تواند به بهتر شدن متون درسی کمک کند.

در ادامه این نشستحجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیه(ص) و حدیث‌پژوه به عنوان ناقد تصریح کرد:
بنده از خواندن این کتاب لذت بردم، کتاب به لحاظ ساختاری، محتوا و جزئیات و ترکیب‌بندی وضعیت خوب و مناسبی برای کارهای آموزشی دارد.

وی افزود: اینکه هر درس با حدیث شروع می‌شود همچنین ذکر بخش‌هایی از کتاب‌های جوامع به عنوان نمونه و تحلیل و ارجاع به تحلیل از نکات مثبت کتاب است؛ در این کتاب به جوامع حدیثی اکتفا نشده و برخی کتب دیگر حدیثی مؤلف نیز که ذکر آن ها لازم بوده آمده و نویسنده به تاریخ حدیث نیز نظر داشته است؛ البته بحث حوزه‌ها و مکاتب باید مقداری مفصل‌تر مورد توجه قرار می گرفت.

بهرامی با  اشاره به دیگر ویژگی‌های مثبت این کتاب بیان کرد: پرسش و پژوهش‌های مناسبی در دروس آمده است؛ همچنین در پاورقی‌ها، توضیحات خوبی بیان شده که به جذابیت آن افزوده است البته در برخی موارد علت انتقال مطلب به پاورقی معلوم نیست.

این استاد حوزه با بیان اینکه این کتاب جوامع حدیثی شیعه است، اظهار کرد: تقریبا از جوامع حدیثی اهل سنت در این اثر خبری نیست در حالی که جوامع ما از آنان متاثر بوده است و خوب است که به آنان نیز اشاره می شد تا دانشجویان و طلابی که آن را می‌خوانند با جوامع اهل سنت نیز آشنا شوند تا برخی شبهات و سؤالاتی که در این باره در ذهن آنان ایجاد می‌شود بی جواب باقی نماند.

بهرامی ادامه داد: بخش عمده جوامع حدیثی شیعه از مکتوبات قبلی یعنی اصول اربعمائه نوشته شده است ولی بسیاری از طلاب و دانشجویان حدیث تصور روشنی از این مسئله ندارند همچنین آشنایی با نرم‌افزارهای حدیثی جزء ملزومات درسی طلاب است و باید این مسئله برای آنان تفهیم شود لذا جا داشت که سهم بیشتری به نرم افزارها در این اثر داده می‌شد.

وی تاکید کرد: نرم‌افزارهای حدیثی امروز کار تحقیق برای طلاب و دانشجویان را بسیار آسان کرده است؛ زمانی یک عالم بزرگواری افتخار می‌کرد که برای یافتن یک حدیث شش ماه وقت صرف کرده است تا آن را در منابع مختلف شیعه و سنی ردیابی کرده و پیدا کند ولی امروزه با وجود این نرم افزارها، این کار شاید در حد شش دقیقه طول نکشد بنابراین اگر طلبه و دانشجوی امروز نتواند از این نرم افزارها بهره ببرد به عنوان نقص برای او محسوب می‌شود.

ارائه جامع حدیثی عصر جمهوری اسلامی

عضو هیئت علمی جامعة المصطفی(ص) تاکید کرد: جامع حدیثی عصر جمهوری اسلامی باید جامع دیجیتالی باشد که نمونه آن در هیچ کجا وجود ندارد.

وی با بیان اینکه تقطیع و تبویب تقریبا در تمامی مجموعه‌های حدیثی وجود دارد تصریح کرد: در برخی صفحات کتاب مشاهده می شود که به گونه ای بحث تقطیع در کافی مطرح شده که گویا نقطه ضعف برای این کتاب است در حالی که این مسئله در میان آثار مرسوم بوده است.

کتاب با وجود ایرادات جزئی، ارزشمند است گرچه لازم است در فضای دانشگاهی این اثر تغییر کند زیرا بحث جوامع حدیثی شیعه در سرفصل جدید رشته قرآن و حدیث با جوامع حدیثی اهل سنت، تجمیع و تغییر عنوان یافته است.بهرامی با بیان اینکه بحث وجود احادیث ضعیف کافی به صورت عالمانه در این اثر مورد بحث قرار گرفته است تصریح کرد: البته در تعریف جوامع حدیثی، مولف کتبی را که شامل ابواب فقهی است در این تعریف گنجانده است، انحصار آن به فقه درست نیست و باید محققان را به سمت جوامع حدیثی غیر فقهی هم سوق دهیم.

بهرامی همچنین با اشاره به آمار ارائه شده از سوی مولف این اثر در مورد روایات کافی افزود: تعداد روایات اصول و فروع و روضه که در کتاب بیان شده با مجموعه روایات مشهور کافی و حتی با حداقل آن هم در اختلاف است و همخوانی ندارد.

تجلیل از جوامع حدیثی

همچنینحجت‌الاسلام محمدرضا سبحانی‌نیا، عضو هیئت علمی دانشگاه قرآن و حدیث به نقد این اثر پرداخت و گفت:
کتاب با وجود ایرادات جزئی، ارزشمند است گرچه لازم است در فضای دانشگاهی این اثر تغییر کند زیرا بحث جوامع حدیثی شیعه در سرفصل جدید رشته قرآن و حدیث با جوامع حدیثی اهل سنت تجمیع و تغییر عنوان یافته است.

وی افزود: بیش از ۱۷ مدل سرفصل برای رشته قرآن و حدیث وجود داشت و هر نهاد علمی به روش خود به آموزش می‌پرداخت ولی طی دو سه سال اخیر روش متمرکزی برای این رشته ایجاد شده که با متمرکز شدن عناوین و سرفصل‌های جدید، دیگر عنوان درسی جوامع حدیثی شیعه نداریم بلکه به عنوان مأخذشناسی حدیث تغییر یافته است.

وی افزود: بنده شاید ۲۰ بار این کتاب را تدریس کرده‌ام، و معتقدم محاسن بسیار زیادی دارد از جمله اینکه متانت آراء نویسنده در آن مشهود است همچنین ریزبینی و نکته‌سنجی در آن وجود دارد و به آفت کلی‌گویی مبتلا نیست ضمن اینکه متون احادیث که در ابتدای هر درس آمده درس را از صرف کتاب‌شناسی خارج کرده و به محتوای حدیثی هم می‌پردازد.

وی افزود: در این اثر، کتاب‌شناسی را با تاریخ حدیث شروع کرده‌اند همچنین ساختار و حجم مناسبی برای دو واحد درسی دارد.

سبحانی‌نیا قلم روان کتاب را از جمله محاسن بسیار خوب این اثر برشمرد و به برخی اشکالات این کتاب اشاره کرد و گفت:
در این اثر محاسن برقی به درستی به عنوان یک جامع حدیثی معرفی شده است و پیشینیان ما محاسن را ابوالکافی خوانده اند . در حالی که محاسن موجود در زمان ما دو جلد است و تقریبا ۲۷۰۰ روایت دارد اما بر اساس گزارشات شیخ طوسی و جناب نجاشی این کتاب حدودا ۸ یا ۹ برابر حجم فعلی آن بوده است . اگر در کتاب آقای دکتر حجت این تخمین زده شود که محاسن حدودا نزدیک به ۲۴۰۰۰ حدیث داشته است خواننده درک بهتری از جامع حدیثی بودن پیدا می کند .

وی افزود: در این کتاب جوامع حدیثی به ۳ دسته  (اولیه، متقدم و متأخر) تقسیم شده که لازم است منبع این دسته‌بندی نقل شود؛ همچنین در زمینه بحث کتاب در مورد اصول کافی خوب بود که انتقادات منتقدان به اصول کافی هم ذکر شود زیرا برخی افراد مانند ثامر هاشم کتاب کافی را میراث بغداد و نه قم می دانند و آقای مهریزی نیز همین نظر را دارد.

سبحانی‌نیا ادامه داد: نظر بهبودی و برقعی در مورد کافی این است که ما در کافی حتی به شمارش مجلسی و ... حدود ۹ هزار حدیث ضعیف داریم؛ برقعی می‌گوید علت این همه حدیث ضعیف، مبنایی از کلینی است که در مقدمه این اثر آمده ولی بنده(برقعی) آن را قبول ندارم.

وی اظهار کرد: در صفحه ۱۵ این کتاب، آمار و ارقامی در مورد نام برقی در کافی آمده است در حالی که کلینی هزار و ۲۸۰ حدیث از برقی آورده و بنده بیش از ۹۰۰ بار نام برقی را یافتم که با آمار نویسنده همخوانی ندارد همچنین در مورد تعداد احادیث بحار که بیان شده ده ها هزار عدد است باید تعداد آن یعنی ۷۲ هزار حدیث ذکر شود.

سبحانی‌نیا اظهار کرد: احادیث کلینی از معصومین با سه واسطه به ثلاثیات معروفند که در این کتاب آمده  در حالی که برخی روایات داریم که کلینی با دو واسطه از ائمه نقل کرده  لذا خوب است این موارد هم ذکر شود.

همچنین هادی حجت در بخش دوم این نشست نقد و در پاسخ به سخنان ناقدان گفت: اینکه بنده به جوامع اهل سنت نپرداختم زیرا دانشجویان در مقطع کارشناسی درس  جداگانه‌ای به نام جوامع حدیثی اهل سنت داشتند.

وی افزود: در مورد نرم‌افزارهای حدیثی نیز دو واحد درسی در سرفصلها برای آشنایی با نرم افزارها گنجانده شده لذا ذکر آن در این کتاب ضروری به نظر نمی رسد ضمن اینکه معتقدم استفاده بیش از حد از نرم افزارها خصوصا در ابتدای مراحل آموزش، دانش‌پژوهان را تنبل کرده و سبب می‌شود تا این افراد منابع مکتوب منابع مکتوب بیگانه بمانند و بنابراین سوق دادن ایشان به کتابخوانی هم لازم است.

خبرگزاری فارس :
خبرگزاری ایکنا :
خبرگزاری ایرنا :