87
فرهنگ‌ نامه مرثيه‌سرايي و عزاداري سيدالشهدا عليه السلام

مأخذ خود ، وفيات الاعيان است ، حال آن كه ما چنين مطلبى را در وفيات الاعيان نيافتيم و اسماعيل پاشا خود در كتاب ديگرش ، ايضاح المكنون ، كتاب را بدون ذكر مؤلف آن معرفى كرده است .۱
كتابشناسان معاصر مانند سيد عبدالعزيز طباطبايى رحمه اللَّه عليه نيز بر اين اعتقادند كه اين كتاب را بر اسفرائنى بربسته‏اند ؛ زيرا اسلوب و سبك آن با كتاب‏هاى تأليف شده در قرن چهارم ، يعنى سال‏هاى تدريس و تأليف اسفرائنى ، همسان نيست .۲ و نكته آخر آن كه مطالب كتاب ، بدون سند و مأخذ است و گاه چنان غير معتبر و دور از عقل است‏۳ كه تأليف آن را از سوى يك فقيه دانشمند، بعيد مى‏سازد واز اين رومحققان خبره در سيره و تاريخ امام حسين عليه السلام را به انكار آن سوق داده است .۴

3 . روضة الشهداء

كمال الدين حسين بن على واعظ كاشفى (م 910) مبتكر سبك قصه‏پردازى و پردازش پندگونه از وقايع تاريخى است . او كه سنى

1.ايضاح المكنون : ج ۲ ص ۶۸۵ .

2.ر . ك : أهل البيت فى المكتبة العربية : ص ۶۵۵ .

3.مانند آن كه اسب امام حسين عليه السلام به تنهائى ۲۶ سواره و ۹ اسب را كشت (ص ۵۱) و يا جنگ از روز سوم محرم شروع شد و امام در همان روز سوم هزار نفر را كشت (ص ۳۶) و امورى ديگر ، ر . ك : ص ۷ ، ۳۷ ، ۴۱ ، ۴۴ ، ۴۸ و...

4.مانند شهيد قاضى طباطبايى كه آن را در ضعف وجعل مانند مقتل منسوب به ابو مخنف و سراسر قصه مى‏خواند (تحقيق درباره اول اربعين حضرت سيد الشهدا عليه السلام) و نيز ميرزا محمّد ارباب در (أربعين حسينيه : ص ۲۷۲) و فضل على قزوينى در (الإمام حسين وأصحابه : ج ۱ ص ۱۵۰) .


فرهنگ‌ نامه مرثيه‌سرايي و عزاداري سيدالشهدا عليه السلام
86

ارباب ،۱ حاج شيخ عباس قمى ،۲ سيد عبدالحسين شرف الدين ،۳ سيد حسن امين‏۴ و شهيد قاضى طباطبايى‏۵ اشاره كرد .۶

2. نور العين فى مشهد الحسين عليه السلام‏

نور العين ، مقتلى منسوب به ابو اسحاق اسفرائنى است و اين عنوان منصرف به ابراهيم بن محمد بن ابراهيم اسفرائنى ، فقيه شافعى و در گذشته به سال 417 يا 418 هجرى است ، اما هيچ يك از منابع كهن ، تأليف چنين كتابى را در شرح حال او گزارش نكرده‏اند .۷ در ميان كتابشناسان متأخر ، ابتدا اسماعيل پاشا۸ و پس از او شيخ آقا بزرگ تهرانى‏۹ و يوسف اليان سركيس‏۱۰ اين كتاب را به او منسوب داشته‏اند . آنچه نظر اسماعيل پاشا را كم اعتبار مى‏كند ، اشاره وى به

1.أربعين حسينيه : ص ۹ .

2.نفس المهموم : ص ۹ ، الكنى والألقاب : ج ۱ ص ۱۵۵ ، هدية الأحباب : ص ۴۵ .

3.مؤلّفو الشيعة فى صدر الإسلام : ص ۴۱ .

4.مستدركات أعيان الشيعه : ج ۶ ص ۲۵۵ .

5.تحقيق درباره اول اربعين حضرت سيد الشهدا عليه السلام : ص ۶۰ ، ۷۶ ، ۲۱۹ ، ۲۲۲ .

6.براى آگاهى بيشتر درباره اين كتاب و ديگر منابع مرتبط ، ر . ك : محمّد اسفنديارى ، كتابشناسى تاريخى امام حسين عليه السلام : ص ۷۰ .

7.ر . ك : طبقات الشافعية : ج ۴ ص ۲۵۶ ، وفيات الأعيان : ج ۱ ص ۲۸ ، تبيين كذب المفترى : ص ۲۴۳ ، سير أعلام النبلاء : ج ۱۷ ص ۳۵۲ ، البداية والنهاية : ج ۱۲ ص ۳۰ .

8.هدية العارفين : ج ۱ ص ۸ .

9.الذريعة : ج ۱۷ ص ۷۲ - ۷۳ .

10.معجم المطبوعات العربية : ج ۱ ص ۴۳۶ .

  • نام منبع :
    فرهنگ‌ نامه مرثيه‌سرايي و عزاداري سيدالشهدا عليه السلام
    تعداد جلد :
    1
    ناشر :
    دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1387
    نوبت چاپ :
    اول
تعداد بازدید : 83344
صفحه از 133
پرینت  ارسال به