ه ـ آيات و احاديثى كه ويژگى هاى مثبت انسان را بيان كرده اند . ۱
و ـ آيات و احاديثى كه به موقعيت «انسان كامل» نظر دارند و اين كه انسان در سير تكاملى خود ، مى تواند به نقطه اى برسد كه مظهر اسما و صفات الهى گردد و بدين سان ، خليفه خدا ، مسجود فرشتگان و امامِ ملكوتيان شود . ۲
3 . انسان ، پيش از ورود به دنيا
مقتضاى تأمّل در شمارى از آيات قرآن و احاديث اهل بيت عليهم السلام ، اين است كه انسان ، پيش از وجود دنيوى ، در نشئه اى ديگر ، از نوعى «وجود» برخوردار بوده است . از اين رو در تفسير اين سخن خداوند متعال : «هَلْ أَتَى عَلَى الْاءِنسَانِ حِينٌ مِّنَ الدَّهْرِ لَمْ يَكُن شَيْئا مَّذْكُورًا؛ 3 آيا انسان را آن هنگام از روزگار [ به ياد] مى آيد كه چيزى در خور ياد نبود ؟» ، از امام باقر عليه السلام روايت شده كه مى فرمايد :
كانَ مَذكورا فِى العِلمِ وَ لَم يَكُن مَذكورا فِى الخَلقِ . 4
در علم [ خدا] ، ياد شده بود ؛ ولى در ميان آفريده ها قابل ياد نبود .
اين سخن ، نشان مى دهد كه انسان ، پيش از وجود خارجى ، در علم خداوند ، موجود و به صورت وجود علمى ، براى خداى متعال ، معلوم بوده و در پى اراده او از عالَم علم به عالَم عين ، منتقل شده و وجود خارجى يافته است .
همچنين آيات ميثاق 5 بر وجود انسان قبل از نشئه دنيا دلالت دارند ؛ بلكه آيه «وَ إِن مِّن شَىْ ءٍ إِلَّا عِندَنَا خَزَائِنُهُ وَ مَا نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَّعْلُومٍ؛ 6 هيچ چيزى نيست ، مگر اين كه
1.ر . ك : ص ۹۱ (انسان / فصل سوم : برترى هاى انسان / آفرينش آنچه در زمين است، براى انسان) .
2.الكافي ، ج ۲ ، ص ۴۹۴ ، ح ۱۸ .
3.انسان : آيه ۱ .
4.ر . ك : ص ۳۴ ح ۱۹ .
5.اعراف : آيه ۱۲۷ ، يس : آيه ۶۰ .
6.حجر : آيه ۲۱ .