بعثت پيامبر صلى اللَّه عليه و آله آغاز عصر علم بود و اساسىترين مسئوليت ايشان، مبارزه با جهل و روشن كردن حقايق براى مردم بود:
(هُوَ الَّذِى بَعَثَ فِى الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ يَتْلُواْ عَلَيْهِمْ ءَايَتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَبَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِن كَانُواْ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَلٍ مُّبِينٍ .۱او كسى است كه در ميان مردمِ درس نخوانده، فرستادهاى از [جنس ]خودشان برانگيخت كه آياتش را بر آنها بخواند و آنها را [از پليدىهاى عقيدتى و اخلاقى و عملى ]پاكيزه كند و كتاب و حكمت به ايشان بياموزد، هر چند كه پيش از آن در گمراهى آشكار بودند) .
قرآن، نبوّت پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله را پديدهاى منطبق با موازين عقلى و علمى معرّفى كرده است :
(وَ يَرَى الَّذِينَ أُوتُواْ الْعِلْمَ الَّذِى أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ الْحَقَّ .۲كسانى كه به ايشان دانش داده شده، آنچه را از سوى پروردگارت بر تو نازل شده، حق مىدانند) .
اين سخن، بدين معناست كه اگر دانشمندان، حقيقتاً در صدد شناخت پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله بر آيند، به سادگى مىتوانند صداقت او را در ادّعاى پيامبرى تصديق كنند؛ زيرا محتواى دعوت او منطبق با موازين عقلى و علمى است و او چيزى جز حق نمىگويد و مردم را به چيزى جز پيروى از عقل و علم، دعوت نمىكند.
اكنون با توجّه به اين مقدّمه، به شرح حديث ياد شده مىپردازيم . در اين حديث كه مضمون آن در منابع شيعه و اهل سنّت مكرّر نقل شده، پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله مىفرمايد كه مرگ بدون شناخت امام، مرگ جاهليت است؛ يعنى كسى كه امام زمان خودش را نمىشناسد، زندگى او، زندگى يك مسلمان حقيقى نيست و اگر بدون شناخت امام بميرد، همانند كسى است كه در دروان جاهليت و قبل از اسلام مرده است.