است براى ادراك وقايع آينده حواسى به او داده نشده و ما در خود مى يابيم كه چنين قوه اى نداريم و آنچه از رؤياى صادقه و امثال آن برما افاضه مى شود از ناحيه موجودات ديگرى است، چنان كه يوسف و يعقوب و فرعون و زندانيان خواب ديدند و از آينده مطّلع شدند.
كاهنان عرب در زمان جاهليت غيب را مانند شبحى از دور در مى يافتند از قبيل خواب با قوه متخيّله و اوهام خود آنها آميخته خاطر ممكن مى شد و چيزى آميخته از حق و باطل مى گفتند و اين حالت براى صاحبان آنها در خلوت و عزلت و آرامش خاطر ممكن مى شد نه با تشويش و اضطراب كه نفوس متوجه عالم ظاهر مى شود و از عالم غيب منصرف مى گردد. و در زمان آن حضرت صلى الله عليه و آلهكهانت بر افتاد چنان كه بر خوانندگان سير و تواريخ معلوم است و شياطين آنها كه با ملأاعلى مربوط بودند در آشفتگى اوضاع آسمان و تناثر نجوم از شنيدن اخبار ملائكه باز ماندند چنان كه در پاره اى حالات اضطراب كه قوه متخيله مشوش است انسان خواب صادق نمى بيند. ۱
27 ـ 28. «إِلاّ مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً * لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَ أَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ وَ أَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً» .
روض الجنان: سعيد بن مُسيّب گفت: فرشتگان رصد چهاراند. مقاتل گفت: چون خداى تعالى پيغامبرى را بفرستادى، ابليس بيامدى بر زىّ فرشته تا بر او غرورى القا كند بر طريق اضلال، خداى تعالى فرشتگان را فرستادى تا ايشان را براندندى و اعلام كردندى پيغمبران را كه: اينان شياطين اند، احتراز كنيد از اينان.*
«لِيَعْلَمَ» ؛ تا بداند. قتاده گفت: يعنى محمّد صلى الله عليه و آله. مجاهد گفت: مكذّبان بدانند كه رسولان خداى رسالات و پيغامهاى او بگزاردند. بعضى ديگر گفتند كه: پيغمبران بدانند كه فرشتگان پيغامهاى خدا بگزاردند و در او هيچ خلل نكردند. «وَ أَحاطَ بِما