كتابشناسي جوامع حديثي چهارگانه شيعه - صفحه 222

ـ شرح التهذيب از عبداللطيف بن على عاملى شاگرد شيخ بهايى. ۱
ـ شرح مشيخة تهذيب الاحكام از محمد اشرف بن عبدالحسيب عاملى (م1133ق). ۲
ـ شرح التهذيب از احمد بن اسماعيل جزايرى (م1149ق) شاگرد مير محمد صالح خاتون آبادى. ۳
ـ توضيح المرام فى شرح تهذيب الاحكام از ملا نعيما عرفى طالقانى (بعد از 1158 ـ 1177ق). نسخه اين كتاب در مقاله اى توسط سيّد صادق اشكورى معرفى شده است. ۴
ـ تنبيه الاريب فى ايضاح رجال التهذيب از سيّدهاشم بحرانى(م1107ق).
ـ ترتيب التهذيب از سيّدهاشم بحرانى. شيخ يوسف بحرانى در كتاب لؤلؤة البحرين نوشته است: «سيّد در اين كتاب اشتباهات فراوانى را كه در اسانيد روايات كتاب تهذيب الاحكام رخ داده، مورد توجه قرار مى دهد و من نيز در كتاب حدائق قسمتى از سهو وتحريف هايى را كه در اسانيد و متون اخبار تهذيب الاحكام رخ داده توضيح داده ام». ۵ شيخ آقابزرگ نيز مى گويد: «برخى از معاصران سيّد، اين كتاب را تخريب التهذيب ناميده اند. وخود سيّد اين كتاب را شرح داده است». ۶
ـ شرح مشيخة التهذيب از سيّد عبدالله بن ميرزا محمد رحيم كبير كه در آن از استادش وحيد بهبهانى بسيار نقل قول مى كند. ۷
ـ شرح طرق الشيخ الطوسى از مولى محمد جعفر شريعتمدار استرآبادى (م 1286ق). وى مشيخه شيخ طوسى را كه در پايان تهذيب الاحكام آمده، متن كتاب قرار داده و به

1.همان، ج ۱۳، ص۱۵۷.

2.الذريعة، ج ۱۳، ص۱۵۶.

3.تلامذة المجلسى، ص ۷۸۱.

4.ميراث حديث شيعه، دفتر نهم، ص ۵۳۶ ـ ۵۴۷.

5.لؤلؤة البحرين، ص ۶۵.

6.الذريعة، ج ۴، ص۶۵ و۴۴۰.

7.الذريعة، ج ۱۴، ص ۶۶، ش ۱۷۶۷.

صفحه از 233