399 . منهج المقال في تحقيق أحوال الرجال (الرجال الكبير)(عربى)

از : محمّد بن على حسينى استرآبادى (1028 ق)

مؤلف ، سه كتاب در رجال نوشته كه اين كتاب ، الرجال الكبير وى است . او در اين كتاب ، رجال شيعه را به ترتيب حروف ، بنا بر آن چه علما نوشته‏اند ، گرد آورده و گاهى گفته‏هاى دانشمندان اهل سنّت را نيز ذكر نموده است . تأليف اين كتاب ، در آخر صفر 986 در نجف اشرف به پايان رسيده است .
چاپ : تهران ، 1302 و 1306 ق ، رحلى ، چاپ سنگى .
[ الذريعة:23/198؛ مشارعربى: 929؛التراث‏العربى: 5/301؛مصفى‏المقال: 430 ]
آغاز : الحمد للّه‏ المتعالى فى عز جلاله عن الاشباه والنظائر المنزه بكمال ذاته عن ادراك الابصار النواظر .
انجام : على ما ذكره هو?اء المشايخ رضى اللّه‏ عنهم و ارضاهم و جزاهم عن الاسلام و اهله خير الجزاء بمحمد و آله خير الورى .

نسخه‏ها :

1916 / 1 . تهران ، سلطنتى (كاخ گلستان) : 1779 ، نسخ ، محمّد بن على حسينى استرآبادى (مؤلف)، 986ق، در نجف ، «761ص » 381 برگ [ فهرست سلطنتى ، دينى: 1049 ].
1917 / 2 . دامغان ، مدرسه فتحعلى بيگ(صادقيه) : 19 ، از آخر افتادگى دارد ، آغاز : برابر نمونه ، انجام : عبدالعالى الميسى رحمه اللّه‏ عن والده الشيخ نورالدين على بن عبدالعالى الميسى ، نسخ ، سيّد بدر الدين احمد بن عطاء اللّه‏ كربلايى نواز ، پايان جزء اوّل در سال 1000ق ، عناوين شنگرف ، تصحيح شده با حواشى مختصر و بعهضا با عنوان « بدر » كه ظاهرا از كاتب باشد ، در اكثر صفحات علامت بلاغ مشهود است ، در برگ اوّل تملك « محمّد حسن عاملى » در سال 1180ق و تملك « جمال الدين بن محمّد قاسم عاملى » و وقفنامه كتاب از « حاجى محمّد سعيد اردبيلى » در 8 ربيع الثانى 1183ق مشهود است ، 553 برگ ، 25 سطر ، 31×19 [ فهرست مدرسه فتحعلى بيگ : مخطوط ] .
1918 / 3 . قم ، مرعشى : 10797 ، نسخ ، نصار بن محمّد سعيداوى ، 19 رجب 1005ق ، 385 برگ [ فهرست مرعشى : 27 / 212 ] .
1919 / 4 . تهران ، دانشگاه تهران : بدون شماره ، نسخ ، محمّد بن حسن بن زين الدين عاملى ، 1016ق ، با حواشى و علامت بلاغ ، تصحيح شده ، سابقه : كتابخانه مركز احياء ميراث اسلامى : عكس 877 [ فهرست عكسى مركز احياء : 3 / 68 ] .
1920 / 5 . قم ، مرعشى : 7044 ، نسخ ، ابراهيم مكى شيرازى ، 26 شوال 1021ق ، 372 برگ [ فهرست مرعشى : 18 / 217 ] .
1921 / 6 . تهران ، دانشگاه تهران : 1783 ، نستعليق ، محمّد رضا فيروز آبادى ، 6 محرم 1022ق ، 275 برگ [ فهرست دانشگاه تهران : 8 / 336 ] .
1922 / 7 . قم ، مرعشى : 7443 ، نسخ ، صالح بن محمّد بن عبد اللّه‏ سلامى نجفى ، چهارشنبه 20 جمادى الاوّل 1024ق ، 488 برگ [ فهرست مرعشى : 19 / 248 ] .
1923 / 8 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 8022 ، بدون نام كاتب ، قبل از 1024ق ، شيخ محمّد پسر صاحب معالم اين نسخه را در نزد مؤلف خوانده و تصحيح نموده و سيّد شرف الدين على شولستانى در 1024ق بر اين مقابله گواهى داده است ، با حواشى مؤلف ، 490 برگ [ فهرست آستان قدس : 6 / 626 ] .
1924 / 9 . قم ، مركز احياء ميراث اسلامى : 2260 ، جزء اوّل ، انجام : انظر اليك فى درجتك من الجنه ، نسخ ، محمّد سعيد ، 1032ق ، عناوين شنگرف ، تصحيح شده با حواشى مختصر ، در دو برگ آخر فايده‏اى از مؤلف كتاب در حسن اعتقاد علماء به زيد بن على بن الحسين نقل شده است ، 150 برگ ، 23 سطر ، 21×5 / 30 [ فهرست مركز احياء : 6 / مخطوط ] .
1925 / 10 . تهران ، ملى تهران : 1777 / ع ، همزه تا س ، نسخ ، محمّد بن فرخ ، 1037ق ، 128 برگ [ فهرست ملى تهران : 10 / 362 ] .
1926 / 11 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 11273 ، از آخر افتادگى دارد ، نسخ ، احمد نجفى ، 1039ق [ فهرست الفبايى آستان قدس : 567 ] .
1927 / 12 . تهران ، دائرة المعارف بزرگ اسلامى : 281 ، نسخ ، مير حاج حسينى ، 23 رمضان المبارك 1043ق، 14 رجب 1044ق ، 612 برگ [ فهرست دائرة المعارف: 1 / 251 ] .
1928 / 13 . قم ، مرعشى : بدون شماره ، نسخ ، محمّد بن على بن يحيى بن سالم منصورى ، 1043ق ، نجف اشرف ، مقابله و تصحيح شده با نسخه محمّد بن حسن بن شهيد ثانى شده است [ مجله ميراث شهاب : 17 / 152 ] .
1929 / 14 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 8021 ، نسخ ، ابو الحسن بن عبد اللّه‏ شيرازى ، 1051ق ، مقابله شده ، با حواشى مؤلف و يوسف عاملى ، 564 برگ [ فهرست آستان قدس : 6 / 627 ] .
1930 / 15 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 9551 ، نسخ ، بدون نام كاتب ، 1053ق [ فهرست الفبايى آستان قدس : 567 ] .
1931 / 16 . قم ، مرعشى : 4011 ، نسخ ، محمّد شفيع بن محمّد مؤمن قائنى ، 11 جمادى الثانى 1054ق ، 498 برگ [ فهرست مرعشى : 11 / 11 ] .
1932 / 17 . تهران ، دانشگاه تهران : 2358 ، نسخ ، محمّد باقر بن محمّد رضا سپاهانى ، ربيع الاوّل 1055ق ، 395 برگ [ فهرست دانشگاه تهران : 9 / 963 ] .
1933 / 18 . قم ، مرعشى : 1343 ، نسخ ، على بن محمّد بن سليمان بن يحيى بن ابى شبانه حسينى بحرانى ، 4 ذى قعده 1062ق ، 378 برگ [ فهرست مرعشى : 4 / 121 ] .
1934 / 19 . تهران ، دانشگاه تهران : 1788 ، نسخ ، محمّد رضا بن على بن على رضا عباسى ، 5 ذى حجه 1062ق ، 541 برگ [ فهرست دانشگاه تهران : 8 / 344 ] .
1935 / 20 . قم ، مركز احياء ميراث اسلامى : 2526 ، نستعليق ، محمّد رضا بن محمّد مقيم تبريزى ، سلخ ربيع الاول 1064ق ، تصحيح شده است ، 341 برگ ، 29 سطر ، 5 / 19×5 / 29 [ فهرست مركز احياء : 7 / مخطوط ] .
1936 / 21 . اصفهان ، سيّد محمّد على روضاتى : بدون شماره ، نسخ ، بدون نام كاتب ، 1068ق ، با حواشى از ملا محمّد امين كاظمينى ، سابقه : كتابخانه مركز احياء ميراث اسلامى : عكس 802 [ فهرست عكسى مركز احياء : 3 / 5 ] .
1937 / 22 . مشهد ، گوهر شاد : 248 ، نسخ ، غلام حسين بن سلطان محمّد قاينى ، 1069ق ، با فهرست كتاب در سه برگ ، 473 برگ [ فهرست گوهر شاد : 1 / 215 ] .
1938 / 23 . تهران ، ملك : 3634 ، نسخ ، محسن بن حيدر على ركن آبادى ، 1070ق ، 467 برگ [ فهرست ملك : 1 / 554 ] .
1939 / 24 . قم ، مرعشى : 11226 ، از آخر افتادگى دارد ، آغاز : برابر نمونه ، نسخ ، بدون نام كاتب ، جمعه 2 ذى حجه 1071ق ، 599 برگ ، 25 سطر ، 5 / 12×5 / 20 سم [ فهرست مرعشى : 28 / 334 ] .
1940 / 25 . قم ، مرعشى : 1341 ، آغاز : برابر نمونه ، انجام : برابر نمونه ، نسخ ، محمّد بن عبد العلى نجفى محاويلى ، 26 محرم 1082ق ، 382 برگ [ فهرست مرعشى : 4 / 119 ] .
1941 / 26 . يزد ، وزيرى : 362 ، نسخ ، صالح بن سليمان ، 1083ق ، 431 برگ [ فهرست كتاب‏خانه وزيرى : 1 / 334 ] .
1942 / 27 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 15389 ، نسخ ، مؤمن بن حسن على طبسى ، 1085ق [ فهرست الفبايى آستان قدس : 676 ] .
1943 / 28 . قم ، مرعشى : 8153 ، نسخ ، محمّد هادى بن ابو تراب كنكازى ، 20 ذى حجه 1089ق ، 456 برگ [ فهرست مرعشى : 21 / 142 ] .
1944 / 29 . تهران ، مجلس شوراى اسلامى : مجموعه خوئى 229 ، آغاز : برابر نمونه ، نسخ ، عبد الحسن بارمانى ، 1089ق ، « 808صفحه » 404 برگ [ فهرست مجلس : 7 / 380 ] .
1945 / 30 . تهران ، دانشگاه تهران : 6753 ، نسخ ، بدون نام كاتب ، قرن 11ق ، 503 برگ [ فهرست دانشگاه تهران : 16 / 354 ] .
1946 / 31 . تهران ، مدرسه مروى : 143 ، بدون نام كاتب ، قرن 11ق [ فهرست مدرسه مروى : 251 ] .
1947 / 32 . قم ، مركز احياء ميراث اسلامى : 2250 ، آغاز : برابر نمونه ، نستعليق ، محمّد مؤمن بن محمّد قاسم ، جمادى الثانى 1110ق ، عناوين شنگرف ، تصحيح شده ، چند بيت شعر فارسى به تاريخ 1152ق در نسخه آمده است ، داراى حواشى نسبتا مفصّل ، 574 برگ ، 19 سطر ، 19×30 [ فهرست مركز احياء : 6 / مخطوط ] .
1948 / 33 . قم ، مرعشى : 7495 ، نسخ ، محمّد كاظم بن محمّد هاشم قائنى ، 30 جمادى الاوّل 1111ق ، 378 برگ [ فهرست مرعشى : 19 / 290 ] .
1949 / 34 . تهران ، ملى تهران : 1107 / ع ، نسخ ، محمّد هادى بن قنبر على طبيبى گلكى ، 1113ق ، 352 برگ [ فهرست ملى تهران : 9 / 103 ] .
1950 / 35 . تهران ، ملك : 3634 ، نسخ ، عبد العلى بن محمّد على حماد مظاهرى برغونى ، 1125ق ، 386 برگ [ فهرست ملك : 1 / 554 ] .
1951 / 36 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 3643 ، نسخ ، ابراهيم بن محمّد حسين ، 1127ق ، 531 برگ [ فهرست آستان قدس : 6 / 628 ] .
1952 / 37 . قم ، مرعشى : 7921 ، نسخ ، محمّد صالح بن عبد على بن عبد الحسين بن فخر الدين زوين كربلايى ، 1128ق ، 326 برگ [ فهرست مرعشى : 20 / 249 ] .
1953 / 38 . شيراز ، مدرسه امام عصر «عج) : 351 ، از حرف عين تا آخر كتاب ، نسخ ، سيّد على بن سيّد عبد اللطيف حسينى ، 1195ق ، تصحيح شده ، « 1 ـ 414 » 414 برگ [ فهرست مدرسه امام عصر(عج) : 1 / 141 ] .
1954 / 39 . تهران ، دانشكده الهيات : 81ب ، نسخ ، بدون نام كاتب ، سده 12 و 13ق ، 262 برگ [ فهرست الهيات تهران : 1 / 679 ] .
1955 / 40 . تهران ، دانشكده الهيات : 24 ، از آخر افتادگى دارد ، نسخ ، بدون نام كاتب ، سده 11 و12ق [ فهرست الهيات تهران : 1 / 850 ] .
1956 / 41 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 10034 ، نسخ ، محمّد ، 1209ق ، در تربت حيدريه [ فهرست الفبايى آستان قدس : 567 ] .
1957 / 42 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 5738 ، نسخ ، حاج محمّد بن عبد الغنى زاوهى ، 1209ق ، با نسخه شيخ محمّد بن صاحب معالم مقابله شده ، 232 برگ [ فهرست آستان قدس : 6 / 628 ] .
1958 / 43 . قم ، مسجد اعظم : 2240 ، آغاز : برابر نمونه ، نسخ ، محمّد قاسم بن محمّد كاظم ، صفر 1225ق ، در حاشيه تصحيح شده است ، 440 برگ ، 18 سطر ، 15×21سم [ فهرست مسجد اعظم ، قديم : 200 ؛ فهرست مسجد اعظم ، جديد ] .
1959 / 44 . تهران ، مدرسه مروى : 249 ، محمّد ابراهيم جيلى ، 1229ق [ فهرست مدرسه مروى : 251 ] .
1960 / 45 . تهران ، ملى تهران : 2651 / ع ، نسخ ، بدون نام كاتب ، 1243 و1244ق ، 287 برگ [ فهرست ملى تهران : 13 / 68 ] .
1961 / 46 . تهران ، مجلس شوراى اسلامى : 4465 ، نسخ ، محمّد جعفر بن محمّد مهدى تبريزى اصفهانى ، 1244ق [ فهرست مجلس : 12 / 140 ] .
1962 / 47 . قم ، مدرسه حجازيها : 53 / 30 / 7820 ، آغاز : برابر نمونه ، محمّد حسن بن عبد الحسين كاشانى ، 14 شعبان 1254ق ، اين نسخه در سال 1254ق توسط كاتب با نسخه صحيحى كه از روى آن استنساخ شده مقابله گرديده است ، نسخه به جهت حاج سيّد محمّد تقى كاشانى تحرير شده است ، 358 برگ ، 29 سطر ، 20×28 [ مجله نور علم : 52 / 296 ؛ فهرست مدرسه حجازيها ] .
1963 / 48 . قم ، مركز احياء ميراث اسلامى : 2629 ، نسخ ، حسن محمّد ابراهيم خوانسارى ، 14 رجب 1257ق ، تصحيح شده و در پايان يادداشت مقابله‏اى از كاتب آمده كه كتاب را با دو نسخه مقابله نموده است ، 284 برگ ، 30 سطر ، 5 / 20×31 [ فهرست مركز احياء : 7 / مخطوط ] .
1964 / 49 . تهران ، ملى تهران : 951 / ع ، نسخ ، آقا بابا بن ملا محمّد مهدى شهميرزادى (شاهميرزايى) ، 1262ق ، 222 برگ [ فهرست ملى تهران : 8 / 444 ] .
1965 / 50 . قم ، مسجد اعظم : 73 ، زين العابدين خوانسارى ، 1265ق ، رحلى [ فهرست مسجد اعظم ، قديم : 200 ] .
1966 / 51 . قم ، شيخ حيدر على مؤيد : 104 ، از حرف سين تا آخر كتاب ، آغاز : الحمد اللّه‏ و كفى و سلامه على عباده الذين اصطفى (باب السين) ، نسخ ، باقر بن حاجى لطيف ، 6 ربيع الثانى 1284ق ، كاتب نسخه را به جهت عالم فهام حاجى سيّد محسن نگاشته است ، 228 برگ ، 24 سطر ، 5 / 21×35 [ فهرست مؤيد : 1 / 115 ] .
1967 / 52 . قم ، مرعشى : 10775 ، نسخ ، محمّد ، پنجشنبه 5 صفر 1293ق ، 211 برگ [ فهرست مرعشى : 27 / 197 ] .
1968 / 53 . تهران ، دانشگاه تهران : 6635 ، نسخ ، بدون نام كاتب ، قرن 13ق ، 320 برگ [ فهرست دانشگاه تهران : 16 / 322 ] .
1969 / 54 . تهران ، دانشكده الهيات : 71 ، نسخ ، بدون نام كاتب ، سده 12 و13ق [ فهرست الهيات تهران : 1 / 805 ] .
1970 / 55 . مشهد ، آستان قدس رضوى : 3642 ، نسخ ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، 293 برگ [ فهرست آستان قدس : 6 / 628 ] .
1971 / 56 . تهران ، مجلس شوراى اسلامى : 4971 ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، مقابله شده با نسخه شيخ محمّد بن شيخ حسن بن شهيد ثانى ، « 1 ـ 389ر » 389 برگ [ فهرست مجلس : 14 / 262 ] .
1972 / 57 . تهران ، مجلس شوراى اسلامى : 7847 ، آغاز : باب الالف باب آدم ابو الحسين النخاس الكوفى ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، 478 برگ [ فهرست مجلس : 26 / 329 ] .
1973 / 58 . تهران ، دانشگاه تهران : 5984 ، از اوّل افتادگى دارد ، نسخ ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، 264 برگ [ فهرست دانشگاه تهران : 16 / 173 ] .
1974 / 59 . قم ، مركز احياء ميراث اسلامى : 2519 ، نستعليق ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، تصحيح شده است ، 326 برگ ، 28 سطر ، 5 / 20×30 [ فهرست مركز احياء : 7 / مخطوط ] .
1975 / 60 . همدان ، مدرسه غرب : 843 ، از اوّل و آخر افتادگى دارد ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت [ فهرست مدرسه غرب : 199 ] .
1976 / 61 . بابل ، مدرسه صدر : 102 ، نسخ ، عبد اللّه‏ بن عيسى بيك افندى (صاحب رياض العلماء) ، قرن 12 ، با حواشى مهم از مؤلف و افندى كه همه را افندى تحرير نموده است [ فهرست مدرسه صدر : 76 ] .
1977 / 62 . تهران ، خانقاه نور بخش : 354 ، از آخر افتادگى دارد ، نسخ ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، « 218صفحه » 114 برگ [ فهرست خانقاه نوربخش : 2 / 83 ] .
1978 / 63 . شيراز ، مدرسه امام عصر «عج) : 359 ، از اوّل حرف عين ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، 328 برگ [ فهرست مدرسه امام عصر(عج) : 1 / 141 ] .
1979 / 64 . يزد ، ابو الفضل سعيدى ريحانى يزدى : بدون شماره ، نسخ ، حاجى محمّد بن محمّد حسين ابهرى ، بدون تاريخ كتابت [ نشريه نسخه‏هاى خطّى : 4 / 462 ] .