10775 . تهران ، دكتر على اصغر مهدوى: 795 ، شامل شرح خطبه شقشقيه تا خطبه «ألا و إن الدنيا قد تصرمت» ، نسخ ، بدون نام كاتب ، سده 8 و9ق ، 271 برگ ، سابقه: دانشگاه تهران: ميكروفيلم 1545 ، كتابخانه مرعشى: عكس ش 96 [نشريه نسخه هاى خطى: 2/158؛ فهرست ميكروفيلمهاى دانشگاه تهران: 1/348 ؛ فهرست نسخه هاى عكسى مرعشى: 1/99].

1952 . شرح نهج البلاغه

از: ميبدى

در فهرست مجلس ^۱ رساله چهل و پنجم از مجموعه شماره 5138 ـ كه دو برگ بيشتر نيست ـ با عنوان «قسمتى از شرح نهج البلاغه ميبدى» معرفى شده است . ولى به نظر مى رسد كه اين دو برگ ، قسمتى از شرح ديوان امير المؤمنين عليه السلامقاضى كمال الدين حسين بن معين الدين ميبدى (متوفاى 904 يا 911 ق) است .

نسخه ها:

10776 . تهران ، مجلس شوراى اسلامى: 5138 ، عنوان معرفى: قسمتى از شرح نهج البلاغه ميبدى ، بدون نام كاتب ، بدون تاريخ كتابت ، رساله چهل و پنجم مجموعه ، «181 ـ 183» 2 برگ [فهرست مجلس: 15/152].

1953 . شرح نهج البلاغة(عربى)

از: عبد الحميد بن هبة اللّه مدائنى معتزلى (ابن ابى الحديد) ( 655 ق)

شرح مفصل و معروفى است در بيست جزء بر نهج البلاغة . شارح در آن بيشتر به جنبه هاى ادبى و تاريخى پرداخته و در امور اعتقادى ، عقايد معتزله را تقويت نموده است . ابن ابى الحديد اين شرح را به نام مؤيد الدين ابن العلقمى وزير المستعصم باللّه عباسى (متوفى 656 ق) ، از رجب 646 تا صفر 649 ق ، تأليف نموده است .
[الذريعة: 14/158 ؛ مشار عربى: 569 ؛ كشف الظنون:2/1991 ؛ التراث العربى: 3/423] آغاز: الحمد للّه الذى تفرد بالكمال فكل كامل سواه منقوص.

10773/5 . قم ، دار الحديث: 25 ، از آغاز تا ترجمه نيمه خطبه «و من كلام له عليه السلام و لئن أمهل اللّه الظالم فلن يفوت أخذه» را شامل است ، از اول و وسط و آخر افتادگى دارد ، آغاز: نوع انسانى را ممكن باشد ... شانزدهم از فضايل آن حضرت آن است كه جميع علوم مسند به آن حضرت است ، انجام: و من كلام له عليه السلام و لئن أمهل اللّه الظالم فلن يفوت أخذه اين كلام مشتمل است بر تهديد ظالمان ... قد باتوا سجدا و قياما صفت دوم آنكه صحابه شب را به روز مى آوردند به سجود و ركوع و قيام و قعود و نماز و طاعت و احياى شب ، متن نسخ معرب و شرح نستعليق ، بدون نام كاتب ، قرن 12ق ، 222 برگ ، 21 سطر ، 18×23 [فهرست دار الحديث].
10774/6 . تهران ، سپهسالار: 3093 ، آغاز: برابر نمونه ، متن نسخ و شرح نستعليق ، بدون نام كاتب ، در سال 1046 مقابله شده ، 347 برگ ، سابقه: دانشگاه تهران: ميكروفيلم 6089 [فهرست سپهسالار: 5/246؛ فهرست ميكروفيلمهاى دانشگاه تهران: 3 / 97].

1951 . شرح نهج البلاغة(عربى)

از: حسن بن يوسف بن على بن مطهر ، جمال الدين (علامه حلى) ( 726 ق)

اين كه علامه حلى شرحى بر نهج البلاغه نوشته باشد به اثبات نرسيده است . در ذريعه عنوان شده كه در برخى نسخه هاى خلاصة الأقوال ، از آثار علامه «كتاب مختصر شرح نهج البلاغه» ياد شده است ؛ ولى نسخه اى از آن شناخته نشده است . ^۱ عده اى از محققان برآنند كه نسخه اى كه در ذيل معرفى ميگردد بخشى از شرح علامه حلى است ؛ ولى آقاى عطاردى كه آن را تصحيح و منتشر نموده اين عقيده را رد نموده است .
چاپ: تهران ، بنياد نهج البلاغه و انتشارت عطارد ، 1375ش ، وزيرى ، 530ص ، با عنوان «شرح نهج البلاغة لشارح محقق من أعلام القرن الثامن» ، با تحقيق شيخ عزيزاللّه عطاردى ، از روى نسخه كتابخانه دكتر على اصغر مهدوى .
[الذريعة: 14/124]

نسخه ها: