مبحث اوّل. شيوه علما در «تصحيح اخبار» و آراى مجلسى
1 . شيوه قدما و تفاوت آن با شيوه متأخران
مرحوم مجلسى معتقد است كه قدما، برخلاف متأخران، براى تصحيح روايات، به تك تك رجال سند توجه نمى كرده اند ؛ بلكه آنان كتابهاى حديثى را مورد توجه قرار داده و هر كتابى كه مؤلف آن ثقه بوده و از ضعفا روايت نمى كرده و از روايات مرسل نيز اجتناب مى كرده، كتابى معتمد دانسته و به جميع روايات آن عمل مى كرده اند. ۱
وى استثنا كردن ۲ عده اى از رجال كتاب نوادرالحكمةى محمد بن احمد بن يحيى از سوى ابن وليد را نيز مؤيدى بر همين شيوه دانسته است ؛ زيرا با استثناى مزبور مابقى روايات كتاب -كه از طريق غير رجالِ مستثنا شده، روايت شده اند معتبر و قابل عمل شده است.
ايشان اين نكته را نيز مورد توجه قرارداده كه، اگرچه قدما نقل روايت ضعيف و مرسل را از سوى صاحب كتاب، نقصى بزرگ براى كتاب و نشانه عدم اعتماد به مؤلف آن مى دانسته اند، ليكن چنانچه نقل روايت ضعيف و مرسل بعد از نقل حديثى صحيح، هم مضمون با روايت ضعيف و براى تأييد بوده باشد، و يا روايت مرسل از مرسلات كسانى باشد كه اصحاب بر حجيت مرسلات آنان اجماع كرده اند، و نيز اگر مضمون حديث ضعيف و مرسل متواتر بين اصحاب باشد، در اين صورت آن را نقص و ضعفى براى كتاب و مؤلف آن محسوب نكرده و كتاب از اعتبار كتاب را مخدوش نمى دانسته اند؛ اما چون متأخران از شيوه آنها غافل شده اند، اين گونه احاديث ضعيف و مرسل را فاقد اعتبار و حجيت دانسته و به ردّ آنها پرداخته اند و توجهى هم به حكم برخى (مانند مرحوم صدوق) به صحّت روايات كتابشان نكرده اند.
1.البته اين شيوه رايج بين قدما بدان معنا نيست كه آنان هيچ گاه يك به يك رجال سند را مورد توجه قرار نمى داده اند.
2.محمد بن الحسن بن احمد بن الوليد (م ۳۴۳ق)، مشهور به «ابن الوليد» از محدثان بزرگ قم در عصر خويش و استاد مرحوم صدوق بوده است. مرحوم صدوق در تصحيح و تضعيف اخبار و نيز جرح و تعديل رجال بر وى اعتماد كامل داشته و از وى متابعت كرده است.