موسوى عاملى ، حسن بن هادى (1272 ـ 1354 ق) .

497 . ترجمة محمّد بن اسماعيل .
الذريعة ، ج 4 ، ص 162 (ش 802) .
مؤلّف ، در مقدّمه به هفت مطلب اشاره نموده است و در متن رساله ، چهارده نفر را با اسامى «محمّد بن اسماعيل» بر شمرده است و در نهايت پذيرفته است كه «محمّد بن اسماعيل» موجود در اوّل اسناد الكافى ، «ابن بزيع» است .
محقّق تهرانى ، نسخه اى از اين كتاب را مشاهده كرده و نشانى داده است .
498 . حاشية على تلخيص الأقوال .
الذريعة ، ج 6 ، ص 48 (ش 234) .
اين حاشيه ، توسط حسن بن هادى موسوى عاملى بر كتاب تلخيص الأقوال ميرزا محمّد استر آبادى (م 1028 ق) نوشته شده است .
محقّق تهرانى در مصفّى المقال (ص 131) ، اين حاشيه را با عنوان الحواشى على تلخيص الرجال ، فهرست نموده است . ايشان ، نسخه اى از اين كتاب را مشاهده كرده و نشانى داده است .
499 . حاشية على منتهى المقال فى علم الرجال .
الذريعة ، ج 6 ، ص 222 (ش 1245) .
اين حاشيه ، توسط مؤلّف بر منتهى المقال ابوعلى محمّد بن اسماعيل مازندرانى (م 1216 ق) نوشته شده است .
محقّق تهرانى ، نسخه هايى از اين كتاب را در كتاب خانه هاى مختلف مشاهده كرده
و نشانى داده است . ايشان در كتاب مصفّى المقال (ص 131) ، از اين حاشيه با عنوان الحواشى على رجال أبى على نام مى برد .
500 . عيون الرجال .
الذريعة ، ج 15 ، ص 381 (ش 2380) .
اين كتاب ، مشتمل بر اسامى و شرح حال راويانى است كه دو نفر و يا بيشتر در مورد آنها مدح وارد كرده باشند .
كتاب ، در بردارنده مقدّمه و ابواب مختلف و خاتمه است .
محقّق تهرانى مى گويد كه عنوان طبقات الثقات ، در بعضى موارد ، براى اين كتاب آورده شده است .
501 . مختلف الرجال .
الذريعة ، ج 20 ، ص 217 (ش 2661) .
اين كتاب ، مشتمل بر مقدّمه و ابواب مختلفى در مباحث تعريف علم رجال موضوع و غايت آن و مبادى تصوّرى و تصديقى علم رجال است .
فهرست مباحث مطرح شده در كتاب عبارت اند از :
تعريف علم رجال ؛
موضوع علم رجال ؛
وجه نياز به علم رجال ؛
تاريخ زندگى ائمه معصوم عليهم السلام ؛
القاب و كنيه ائمه عليهم السلام ؛
الفاظ جرح و تعديل ؛
اصحاب اجماع ؛
مفهوم «عدّة» ؛
تمييز مشتركات ؛
توضيح بعضى از القاب عامه ، مانند : صحابى ، تابعى ، مولى ، محضرمى و غيره ؛
توصيف راويانى كه داراى «اصل» يا «كتاب» هستند ؛
طبقات ؛
رموز مصطلح در علم رجال ؛
شرح حال بعضى رجال از كتب خاصّه و عامّه .
محقّق تهرانى در الذريعة (ج 10 ، ص 111) ، اين كتاب و عيون الرجال را با عنوان رجال السيد حسن بن هادى هم فهرست نموده است .
502 . نهاية الدراية ، تحقيق : ماجد غرباوى ، نشر المشعر ، 712 ص .
اين كتاب ، شرحى بر كتاب الوجيزة ى شيخ بهايى (953 ـ 1031 ق) است .
كتاب ، مشتمل بر مقدّمه مؤلّف ، شش فصل و خاتمه است .
مطالب مورد بحث در مقدّمه عبارت اند از : تعريف علم درايه ، موضوع و فاعده آن ، تعريف حديث ، اثر ، خبر ، سنّت و حديث قدسى .
فصل اوّل ، در بيان بعضى از تقسيم هاى موجود در متن و سند احاديث است و بر همين اساس ، اين مباحث در اين فصل آورده شده اند : اقسام خبر و حديث ، تقسيم حديث به اعتبار تعدّد طريق و وحدت طريق ، تقسيم حديث به اعتبار معرفت سند و جهالت سند ، تقسيم حديث به اعتبار اختلاف سلسله سند ؛
فصل دوم : حجيّت خبر ؛
فصل سوم : در بيان بعضى از القاب و اصطلاحات خبر كه عبارت است از تقسيم حديث به لحاظ مروى و راوى ؛
فصل چهارم : جرح و تعديل ؛
فصل پنجم : انواع تحمل حديث ؛
فصل ششم : آداب كتابت و ضبط و نقل حديث .
خاتمه كتاب در دو «امر» تنظيم شده است :
امر اوّل ، در طريق شيعه در روايت ، و تاريخ تدوين حديث ؛
امر دوم ، در بيان فوايدى در مورد كتب اربعه و جوامع حديثى .
محقّق كتاب ، در مقدمه خود بر اين كتاب ، مباحث مختلفى از علوم حديث و زندگى نامه مرحوم شيخ بهايى و سيد حسن صدر را آورده است و بر متن كتاب ، زير نويس هايى را اضافه كرده است .
شايان ذكر است كه موضوع و عنوان اين كتاب ، در علم درايه است ؛ امّا به دليل مباحث مختلف رجالى مطرح شده در اين كتاب ، نام آن در فهرست كتاب هاى رجالى هم آورده شده است .