على صالح معلم ، محمّد على .

642 . أصول علم الرجال بين النظرية والتطبيق . مؤلّف ، 1416 ق ، 706 ص ، اوّل .
از تقريرات درس مسلم داورى .
مؤلّف در تمهيد ، ضرورت علم رجال و ويژگى هاى كتاب ، و در مقدّمه ، تعريف ، موضوع و ضرورت علم رجال را مورد بحث قرار داده است .
محتواى كتاب ، شامل چهار فصل و يك خاتمه است :
فصل اوّل ، بررسى كتب اربعه ؛
فـصل دوم ، بررسى كتاب هايى كه ممكن است حكم بر صحّت روايت هاى آنها نمود ؛
فصل سوم ، طريق تحمّل روايت ها و كيفيت نقل آنها ؛
فصل چهارم ، توثيقات عامّه .
خاتمه ، مشتمل بر شرح حال چهارده نفر از رجال مورد اختلاف است .
در آخر كتاب ، فهرست هاى متعدّد و مفصّلى آورده شده است .

غرباوى ، ماجد .

643 . رجال كتاب الإختصاص . المؤتمر العالمى بمناسبة الذكرى الألفيّة لوفاة الشيخ المفيد رحمه الله ، 1372 ش ، 101 ص .
در اين كه كتاب الإختصاص ، تأليف شيخ مفيد است يا خير ، در ميان علما ، اختلاف است ؛ زيرا سبك تأليف و روش نگارش اين كتاب با ديگر كتاب هاى شيخ مفيد ، تفاوت دارد و از طرف ديگر ، شيخ طوسى ، نجاشى و ابن شهر آشوب ، در شرح حال شيخ مفيد ، نامى از اين كتاب نياورده اند و مرحوم خويى ، در شرح حال عمرو بن عبد اللّه بن على سبيعى كوفى ، ضمن طرح روايتى مى گويد كه اعتمادى بر اين روايت نيست ، به دليل اين كه نسبت كتاب الاختصاص به شيخ مفيد ، ثابت نشده است .
نويسنده مقاله ، به دليل عدم حصول قطع در نسبت اين كتاب به شيخ مفيد ، اسامى رجال موجود در اين كتاب را مستقل از كتاب هاى ديگر شيخ مفيد ، گِرد آورى كرده است .
مقاله ، شامل اسامى 133 نفر از رجال موجود در كتاب الاختصاص است كه به همراه بيان اقوال بعضى از علماى علم رجال ، جرح يا تعديل ذكر شده در مورد آنها را مشخّص كرده است و در ذيل نام اين رجال ، نشانى مصادر ديگرى كه مطالبى در مورد اين شخصيت بيان شده ، آمده است .
644 . الرجال المستخرجة من آثار الشيخ المفيد . المؤتمر العالمى بمناسبة الذكرى الألفيّة لوفاة الشيخ المفيد رحمه الله ، 1372 ش ، 165 ص ، سى ام .
منابع و مصادر مورد مراجعه در علم رجال ، شامل كتاب هاى رجالى مى شود كه به وسيله بزرگان علم رجال در قرن هاى اوّل اسلامى تأليف شده اند ، مانند : رجال الكشّى ، الرجال و الفهرست شيخ طوسى ، رجال النجاشى و ...
امّا دسترسى به احوال و جرح يا تعديل راويان حديث را مى توان از كتاب هاى بزرگان ديگرى ، همچون شيخ مفيد ، استخراج كرد كه مى تواند راهگشاى بسيارى از مشكلات رجالى باشد .
نويسنده مقاله با در نظر داشتن مطالب ذكر شده ، در مقدّمه ، پنج فايده رجالى در توثيقات و تجريحات عامّه را كه با تمسّك به آنها ، راويان اين رساله ، جرح و تعديل شده اند ، بيان داشته است كه عبارت اند از :
1 . توثيق اصحاب امام صادق عليه السلام ؛
2 . توثيق اشخاصى كه نصّى بر امامت حضرت حجّت (عج) بيان داشته اند ؛
3 . اصحاب اجماع ؛
4 . مدح اشخاصى كه با حضرت على عليه السلام بيعت كرده اند ؛
5 . اتفاق اماميّه بر كفر اشخاصى كه با حضرت على عليه السلام وارد جنگ شدند .
نويسنده در متن مقاله ، اسامى 553 نفر از رجالى كه در كتاب ها و رساله هاى شيخ مفيد (به استثناى كتاب الاختصاص) وارد شده و از طرف ايشان ، داراى شرح حال و جرح يا تعديل اند ، فهرست كرده است . البته اين فهرست ، شامل اسامى مشركان و كافران نيست .
در ذكر احوال و بيان جرح يا تعديل رجال ذكر شده ، تنها به كتاب هاى شيخ مفيد مراجعه شده است ، مگر در موارد نادر كه ضرورتْ اقتضا مى كرده و يا به عنوان مؤيّد در بيان جرح و تعديل ، به كتاب هاى ديگران مراجعه شده است .
در حاشيه ، نشانى مصادرى كه متن ها از آن جا اتّخاذ شده اند ، بيان شده است .
645 . الشيخ المفيد و علوم الحديث . المؤتمر العالمى بمناسبة الذكرى الألفيّة لوفاة الشيخ المفيد رحمه الله ، 1372 ش ، ج 26 ، 111 ص .
تأليف كتابى مستقل در موضوع علوم حديث ، از جمله علم رجال ، متأسّفانه به علّت هاى مختلف ، از روش هاى علماى بزرگى همچون شيخ مفيد نبوده است و چون دستيابى به اقوال اين بزرگان مى تواند راهگشاى بسيارى از مشكلات در اسناد روايات باشد . نويسنده اين رساله ، ضمن مراجعه به كتاب ها و رساله هاى شيخ مفيد ، ديدگاه هاى ايشان در قسمت هاى مختلف علوم حديث ، از جمله علم رجال را گردآورى نموده و آن را در اين رساله ، ارائه نموده است .
رساله ، شامل هشت فصل است : فصل اوّل و دوم ، درباره ديدگاه شيخ مفيد در علم درايه و اقسام حديث است . از فصل سوم به بعد ، ديدگاه هاى ايشان در محورهاى مختلف علم رجال ، گِرد آورى شده است كه عبارت اند از : جرح و تعديل ، اقسام حمل حديث ، صفات راوى و مروى ، معرفت صحابيان و طبقات آنها ، املا ، كتب و روايت .