امّا تواضع ، صفتى است از صفات حميده و خلقى از اخلاق پسنديده كه بنده به واسطه آن به درجات رفيعه در جنان فايز مى گردد .
و از عيسى عليه السلام مروى است كه فرمود: «طوبى لِلمتواضعين في الدنيا ، هم أصحاب المنابر يوم القيامة» ۱ خوشا حال فروتنان در دنيا كه ايشان خواهند بود كه در مجمع عظمى بر منبرها نشينند .
و در خبر است كه حق ـ جلّ و علا ـ وحى فرمود به موسى عليه السلام كه: «حضرت جبّارى ما نماز از كسى قبول مى كند كه در ۲ مشاهده جمال عظمت و مطالعه آثار عزّت ما خود را به ذلّت و مسكنت ۳ آورد و بزرگى بر بندگان ما روا ندارد و خوف عذاب ما يك لحظه از دل او بيرون نرود و تمامى روز را به ذكر ما گذراند و به جهت رضاى ما نفْس را از هوا باز دارد» .
پس نماز كه ركنى است ۴ از اركان اسلام و موصل ۵ است به رضوان در دار السّلام و مفيد خلاصى است از مهايل ۶ آلام و سبب است مر غفران ملك علاّم را ، قبول او موقوف است بر تواضع كه آن مقامى است ارفع مقامات ارباب يقين و منزلى ۷ اعلى منازل اصحاب ۸ عزّ و تمكين و مر اين تواضع را دو طرف است يكى طرف افراط كه آن را تكبّر خوانند و ديگرى طرف تفريط و آن را تذلّل و تخاسس ۹ خوانند و «خير الاُمور أوسطها» ۱۰ .
و امّا ۱۱ تكبّر ، صفتى است از صفات نفس امّاره كه از او تعبير كنند به حالتى حاصل از اعتقاد آن كه او از ديگرى بهتر است و اين حالت ، القاى نفخه ۱۲ شيطانى
1.التواضع والخمول، ص ۱۵۳ ؛ تنبيه الخواطر، ج ۱، ص ۲۰۱ ؛ المحجة البيضاء، ج ۶، ص ۲۲۰.
2.ف: + حين .
3.ف: به مسكنت و به ذلّت .
4.ف: بود .
5.ف: مواصل .
6.م: نهايل .
7.م: منزل .
8.ف: ـ اصحاب .
9.ف: تخاس .
10.الكافي ، ج ۶ ، ص ۵۴۱ ، عوالي اللئالي ، ج ۱ ، ص ۲۹۶ .
11.ف: ـ و امّا .
12.ف: نفحه .