است كه چون در نفس انسانى ، رسوخ يابد ، قوّت نفسانى بدين منتفخ ۱ گردد و از آن انتفاخ ، دخانى مظلم ، متصاعد شود و استيلاى آن دخان ، چشم دل را بپوشد و عين بصيرت از ملاحظه مجموع ابواب ايمانى كه آن مفاتيح ابواب جنانى ۲ است محجوب ماند و به سبب عدم ادراك ، ابواب جنّت بر روى وى مسدود گردد ؛ چنانچه حضرت رسالت ـ عليه الصّلاة والسّلام ـ از اين معنى خبر فرمود: ۳ «لايدخل الجنّة من كان في قلبه مثقال ذرّةٍ من الكبر» ۴ به ۵ بهشت درنيايد آن كه در باطن او مقدار ذرّه اى از كبر بود ؛ زيرا كه اين نفخه ۶ مادّه قوّت غضبى است و آن شرر آتش قهر ۷ صمدى است ـ عزّ شأنه ـ و اين آتش را خاصيّتى است كه از تولّد حركت ذره اى ، جهانى ۸ مشتعل ۹ گردد . پس لا جرم ذرّه اى از كبر ، موجب اشتعال آتش جهنّم باشد كه اعظم عوالم نيرانى است و اين صفت بود كه ابليس لعين ۱۰ را به كلمه «خلقتني من نارٍ و خلقته من طينٍ »۱۱ گويا ساخته از قبول حق و انقياد اوامر حاكم مطلق بازداشته در مقام خطاب «و إنّ عليك لعنتي۱۲إلى يوم الدّين »۱۳ بداشت و به طوق لعنت ، مطوّق ساخت و ابواب رحمت بر روى او ببست . ۱۴
نظم
از تواضع ، خاك ، مردم مى شود نور نار از سركشى كم مى شود
شد عزيز ، آدم چو استغفار كردخوار شد شيطان چو استكبار كرد
دانه پست افتد كه بر دستش كنندخوشه چون سر بركشد پستش كنند
و حضرت حق عز و جل در كتاب كريم به جهت تهديد منكوسان مهاوى تكبّر و
1.ف: نفحه .
2.م: منفخ .
3.ف: جنان .
4.ف: + كه .
5.بحار الأنوار ، ج ۷۰ ، ص ۱۹۲؛ نيز نگر : الكافي، ج ۲، ص ۳۱۰؛ معاني الأخبار، ص ۲۴۱.
6.ف: يعنى به .
7.ف: + حضرت .
8.ف: جسمانى .
9.م: مشتغل.
10.ف: ـ لعين .
11.سوره ص، آيه ۷۶ .
12.م ، ف : اللعنة .
13.سوره ص، آيه ۷۸ .
14.ف: بست .