فرض گردانيده اند ۱ كه «اهدنا الصراط المستقيم »۲ بگويند و چون هيچ كس در استقامت اين صراط از ميل ، خالى نيست ، لاجرم هيچ كس را از ورود آتش دوزخ چاره نيست ؛ چنانچه در كلام مجيد واقع است ۳«و إن منكم إلاّ واردُها كان على ربّك حتما مقضيّا * ثمّ ننجّي الّذين اتّقَوا ونذَرُ الظالمين فيها جثيّا »۴ يعنى هيچ كس نيست كه او را در دوزخ ، ورود نخواهد بود . بلكه همه را در دوزخ ، حاضر خواهيم كرد . بعد از آن ، پرهيزكاران را كه آينه دل را ۵ از غبار ميل به اغيار نگاه داشته اند ، به سعادت نجاح و فلاح ، مشرف گردانيم و هواپرستان تيره روزگار را در آن جا بمانيم .
نقل است از ابو ميسره ـ قُدّست أسراره ـ كه از اكابر تابعين بود و ۶ سى و سه ساله پهلو بر زمين ننهاده ۷ چون شب درآمدى تا روز بر خود نوحه كردى و رخساره مباركش از بسيار گريستن ريش ۸ گشته بود . روزى مادرش گفت: اى جان مادر! از خُردى تا غايت ، هيچ گناه از تو در ۹ وجود نيامده و همه عمر در طاعت و رياضت گذاشته اى ۱۰ و حضرت حق ، تو را به شرف اسلام و علم مشرّف گردانيده است . اين چندين نوحه چرا مى كنى؟ گفت: اى مادر! چون نوحه نكنم كه حق ۱۱ ـ جلّ و علا ـ ما را خبر داده است كه «همه را به دوزخ در ۱۲ خواهيم برد» و نمى دانم كه من از آنها خواهم بود كه از آن جا نجات يابند يا نه ۱۳ ؟ و اين از آن سبب گفت كه حقيقت استقامت به زمين ۱۴ صراط عدالت ، مقدور نوع بشر نيست مگر به توفيق عنايت ربّانى و تأييد هدايت يزدانى ؛ زيرا كه ۱۵ وجود وسط حقيقى در ميان اطراف نامتناهى خود متعذّر ۱۶ است و تمسّك بدان بعد از ۱۷ وجود در غايت ۱۸ تعسرّ .
1.ف: هفده بار جهانيان را فرض كرده اند .
2.سوره فاتحه ، آيه ۶ .
3.ف: + كه .
4.سوره مريم ، آيه ۷۱ و ۷۲ .
5.ف: ـ را .
6.ف: ـ و .
7.ف: ننهاد و.
8.م: ربش .
9.ف : از خردى تا حال گناهى هيچ در .
10.ف: گذرانيده .
11.ف: ـ حق .
12.ف: ـ همه را در دوزخ .
13.ف: نى .
14.ف: برمن .
15.م: چه .
16.. ف: متعدّد .
17.م : ـ از .
18.ف: + صعوبت و .