كتاب مُسنَد

واژه «مسند» در برابر (مصنَّف» است و در اصطلاح حديث شناسان، دانشواژه تسميه پاره اى از مجموعه هاى روايى و در هر حال، وصف آن كتاب است كه گاه به نام مؤلّف كتاب و گاه به نام راوى آن، اضافه مى شود (مثل: مسند احمد بن حنبل و مسند على بن أبيطالب عليه السلام ).
تفاوت «مصنَّف» و «مسند» در نحوه چينش روايات است. در مصنَّفات، به دنبال هر بابى، تنها احاديث مربوط به همان موضوعْ نقل مى شود، هرچند از طُرق مختلف روايت شده باشد. بدين ترتيب، در يك مصنَّف، كليه احاديث مرتبط با (مثلاً) نماز، در يك جا گرد مى آيد. امّا در شيوه مسند نويسى، احاديث را بر حسب راويان، ترتيب مى دهند. مثلاً آنچه را از طريق جابر بن عبداللّه انصارى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است، در يك فصل جداگانه مى آورند (خواه موضوعِ حديثْ نماز باشد يا زكات يا قصّه يا تفسير) و آنگاه كه مؤلّف از نقل احاديث يك صحابى فراغت يافت، به نقل احاديث صحابى ديگر مى پردازد، و به همين ترتيب پيش مى رود. بنابراين، محور احاديث در مصنَّف، «وحدت موضوع» و در مسنَد، «وحدت ناقل» است. ^۱

هشام بن سالم و حمّاد بن عثمان و ديگران مى گويند:
سمعنا أبا عبداللّه عليه السلام : يقول حديث أبي، و حديث أبي حديث جدّى، و حديث جدّى حديث الحسين، و حديث الحسين حديث الحسن، و حديث الحسن حديث أميرالمؤمنين، و حديث اميرالمؤمنين حديث رسول اللّه صلى الله عليه و آله ـ ، و حديث رسول اللّه قول اللّه عزّوجلّ. ^۱
در روايتى ديگر آمده است:
روى عن الباقر عليه السلام ، أنه سئل عن الحديث يرسله و لا يسنده. فقال: إذا حدّثت الحديث فلم أسنده، فسندي فيه: أبي عن جدّى عن أبيه عن جدّه رسول اللّه صلى الله عليه و آله عن جبرئيل عليه السلام عن اللّه عزّوجّل. ^۲
امّا در نظر اهل سنّت، چنين احاديثى، مُرسَل شمرده مى شود، مگر آن كه امام عليه السلام ، سند خويش (تا پيامبر) را متذكر شود.
شيعيان، سخنان امامان معصوم عليه السلام را همچون سخنان پيامبر صلى الله عليه و آله حجّت و همتاى سنّت مى دانند؛ از اين رو، اگر يك مؤلف شيعى بخواهد «مسند الإمام الصّادق عليه السلام » را گرد آوَرَد، تمام روايات و سخنان حضرت صادق عليه السلام را جمع آورى مى كند. امّا اگر نويسنده سنّى باشد، تنها به گردآورىِ سخنانى مى پردازد كه آن حضرت از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل نموده است.