او بوده و از وى اخذ حديث نموده است چگونه مورد قبول قرار مى دهند ؟ !.
مى دانيم كه ابراهيم بن هاشم از روات حضرت رضا عليه السلام بوده ، وليكن عده اى بر اين قول اعتراض كرده اند ، علت اين اعتراض اين است كه گفته اند ابراهيم بن هاشم در اكثر روايات با واسطه از حضرت رضا عليه السلام نقل مى كند ، و اگر روايتى باشد كه بدون واسطه از آن جناب روايت كرده باشد ، در اين جا واسطه حذف شده است.
البته معلوم است كه اين اعتراض وارد نيست ، زيرا كه در ميان اصحاب ائمة عليهم السلام راويانى هستند كه بعضى اخبار را بواسطه و بعضى را بدون واسطه نقل كرده اند ، طرق روايات و مشيخات حديثيه شاهد اين گفتار است ، زيرا ممكن است ابراهيم بن هاشم گاهى در محضر حضرت رضا عليه السلام حضور پيدا مى كرده و از خود آن جناب اخذ حديث مى كرد و بعضى از اوقات كه درك محضر شريفش را نميكرده ، گفتار آن حضرت را بواسطه ديگران نقل كرده باشد.
ابراهيم بن هاشم از روات حضرت جواد عليه السلام نيز بوده و در كافى ـ كتاب الحجه باب الانفال ـ حديثى از ابراهيم بن هاشم از ابو جعفر جواد سلام اللّه عليه نقل شده كه دلالت كامل دارد به اينكه وى محضر شريف آن جناب را درك كرده است.
علماى رجال و فقهاى عظيم الشان همگان اين راوى بزرگ را مدح كرده اند اگر چه تصريح به عدالت و وثاقت او ننموده اند ، ليكن در باب اخبار و روايات او اختلاف دارند ، ما اكنون در اين مورد عقائد و آراء آنها را درباره احاديث او ذكر مى كنيم.
جماعتى گويند ، ابراهيم بن هشام جزء « حسان » است . مرحوم علامه و فخر المحققين ^۱ فرزند او و سيد مرتضى و سيد ابو المكارم ابن زهره ^۲ و شهيد و شيخ بهاء

حضرت رضا عليه السلام ذكر نموده ، و او را از شاگردان يونس بن عبد الرحمن ^۱ شمرده است . در فهرست گفته : ابراهيم بن هاشم ابو اسحق قمى ، اصل او از كوفه بوده ، پس از آن به قم منتقل شد.
اصحاب ما گفته اند : ابراهيم بن هاشم اولين كسى است كه اخبار كوفيين را در قم نشر داد . و گفته اند : كه وى حضرت رضا عليه السلام را درك كرده و از وى روايت نموده است ، ابراهيم بن هاشم كتبى هم تأليف و تصنيف كرده ، اكنون آنچه از تأليفات وى در نظرم هست : كتاب نوادر و كتاب قضاياى اميرالمؤمنين عليه السلام است.
نجاشى گويد : ابو عمرو كشى گفته : ابراهيم بن هاشم شاگرد يونس بن عبد الرحمان است وليكن در اين قول كشى ، اهل فن نظر دارند ، زيرا گويند وى اولين كسى بود كه اخبار كوفيين را در قم انتشار داد و او كتبى دارد كه از جمله آنها است كتاب النوادر و كتاب قضايا اميرالمؤمنين عليه السلام .
علت اينكه نجاشى گفته : اهل فن در اينكه ابراهيم بن هاشم شاگرد يونس بن عبد الرحمان بوده نظر دارد ، براى اين جهت است كه محدثين قم اخبار يونس را قبول نداشته اند ، و او را مطعون دانسته اند ، اكنون آنان روايات ابراهيم بن هاشم را كه شاگرد