فهرست نسخه هاى خطى

حوزه آستان حضرت عبد العظيم حسنى عليه السلام

ب: نسخه شناسى

در اين بخش خصوصيات نسخه مورد بحث شامل شماره نسخه در مخزن، نوع خط و نام كاتب و تاريخ و محلّ كتابت و تزئينات و يادداشتهاى اول و آخر نسخه و نوع جلد و تعداد برگها و سطرها و ... بدين تفصيل بيان مى شود:
1. شماره نسخه در مخزن؛ پيش از هر شماره مربعى كوچك قرار داده شده و شماره نسخه با قلم سياه تايپ شده است. با اين شماره، نسخه مورد نظر را مى توان از كتابخانه درخواست نمود.
2. نوع خط و ويژگيهاى آن؛ كتابهاى فارسى و عربى معمولاً به خطهاى نسخ، نستعليق، تعليق، شكسته نستعليق، ثلث و تحريرى نگاشته شده اند و در برخى موارد مشكول و داراى اعرابند.
3. نام كاتب؛ نام كاتب به همان نحوى كه در نسخه آمده درج مى شود.
4. تاريخ كتابت؛ چنانچه روز و ماه و سال در نسخه معيّن شده باشد همه آنها ذكر مى شود و اگر نسخه، تاريخ كتابت نداشته باشد، تاريخ تخمينى درج مى شود.
5. محلّ كتابت؛
6. توضيحات نسخه شناسى؛ هرگونه اطلاع مفيدى كه از نسخه بدست آيد در اين كُد قابل درج است؛ اعمّ از اينكه كاتب. نسخه را به درخواست يا براى تقديم به چه كسى استنساخ نموده و يا اينكه نسخه اصل او چه خصوصياتى داشته و ديگر اينكه در تزئينات و آرايش صفحات مختلف و عناوين و نشانى ها از چه مواد و روشهايى استفاده شده است و هم چنين تصحيحات و بلاغها و تعليقه ها و حاشيه ها و تملّكات و يادداشتها و وقف نامه ها و تاريخ تولدها و وفاتها و ... و نيز مباحث موجود در نسخه و افتادگيها و آغاز و انجام افتاده در اين بخش نقل مى شود. و نكات قابل ملاحظه ديگرى كه فهرستنگار تيزبين بايد با تورّق و جستجو در صفحات مختلف نسخه بدانها دست يافته و در فهرست متذكّر شود.
7. نوع جلد و تزئينات و نقوش روى آن ؛ در فهرستهاى نسخه هاى خطى درباره جلد به مسائلى همچون جنس، رنگ، ظرافت هاى هنرى و آسيب ديدگى و نفاست و چنانكه مشهود باشد، نام جلد ساز و تاريخ ساخت آن اشاره مى شود.
8. شماره ثبت؛ ممعمولاً بعد از ورود كتاب خطى به كتابخانه ها اوّلين اقدام كتابداران اختصاص شماره ثبت اموالى به كتاب است و فهرست نگاران نيز ملتزم به نقل آن در فهرست نامه ها هستند.
9. تعداد برگها و سطرها و قطع كتاب؛ در اين كد تعداد برگهاى نسخه و تعداد سطرهاى هر صفحه و اندازه كتاب به سانتى متر ذكر مى شود.
اين فهرست نامه علاوه بر انتشار به صورت مكتوب، در قالب برنامه رايانه اى نيز عرضه مى شود. در اين برنامه ليستهاى متعدّدى براى عناوين كتابها، مؤلفان، كاتبان، واقفان، موضوعات و آغاز كتابها تنظيم شده و قابليت جستجوهاى مختلف تعبيه شده است.
در پايان از همه دوستانى كه در مراحل مختلف كار از يارى و همكاريشان برخوردار بودم تشكّر و قدرانى نموده و توفيق همگان را از درگاه ربوبى مسألت دارم .
والسلام خير ختام
ابوالفضل حافظيان بابلى