445
دانش نامه اميرالمؤمنين (ع) بر پايه قرآن، حديث و تاريخ ج5

۲۳۸۹.وقعة صِفّينـ به نقل از ابو روق ـ: پيش از آن كه امير مؤمنان به صِفّين رهسپار شود ، ابو مسلم خولانى در ميان گروهى از قاريان شام ، نزد معاويه آمد . آنان به معاويه گفتند : اى معاويه! بر چه پايه با على عليه السلام مى جنگى ، حال آن كه تو در همدمى [ با پيامبر صلى الله عليه و آله ] ، هجرت ، خويشاوندى [ با پيامبر خدا] و پيشينه[ ىِ مسلمانى ]همانند او نيستى؟
گفت : من با اين ادّعا كه در همدمى ، هجرت ، خويشاوندى و پيشينه با على يكسانم ، با وى نبرد نمى كنم . ليكن مرا از خويش خبر دهيد . آيا نمى دانيد عثمان مظلوم كشته شد؟
گفتند : چرا .
گفت : پس كشندگان عثمان را به ما وا گذارَد تا به تلافىِ عثمان ، آنان را بكشيم ؛ و آن گاه ، ميان ما و او جنگى نخواهد بود .
گفتند : پس نامه اى براى وى بنويس تا يكى از ما برايش ببرد .
آن گاه ، معاويه اين نامه را همراهِ ابو مسلم خولانى ، نزد على عليه السلام روانه كرد ... :
از معاوية بن ابى سفيان به على بن ابى طالب .
درود بر تو! [ نخست] خداى را نزد تو مى ستايم كه جز او معبودى نيست .
امّا بعد ؛ همانا خداوند محمّد را با دانش خويش برگزيد و او را امين وحى خويش و فرستاده به سوى آفريدگانش گردانيد و از مسلمانان ، ياورانى برايش برگزيد و او را با ايشان يارى فرمود . جايگاه آنان نزد پيامبر صلى الله عليه و آله به ميزان فضيلتشان در مسلمانى بود . برترينِ آنان در مسلمانى و خيرخواه ترينشان براى [ خشنودى ]خدا و پيامبرش ، جانشين پس از وى و آن گاه جانشينِ آن جانشين و سپس خليفه مظلوم ، عثمان بودند . تو به همه آنان حسد ورزيدى و بر همه ستم راندى . ما اين را از چپ نگريستن و دشنام دهى و آه سرد كشيدن و درنگ ورزيدنت در بيعت با خلفا دريافتيم كه براى بيعت سپردن ، همانند شتر نرِ به بينىْ مهار شده ، با اكراه به سوى هر يك از ايشان كشانده شدى .
حسدورزىِ تو به عمو زاده ات عثمان ، بيش از آن دو بود . و او سزاوارتر از آن دو بود كه با او چنين نكنى ؛ زيرا هم خويشاوندتان بود و هم دامادِ [ پيامبر خدا] . امّا تو رشته خويشاوندى را بُريدى و زيبايى هايش را زشت جلوه دادى و مردم را بر او شوراندى و پنهان و پيدا به دسيسه پرداختى ، تا آن گاه كه مردم بر شتران سوار شدند و به سوى او به راه افتادند و او را در ميان گرفتند و اسبانِ نژاده به سويش تاختن آوردند و در حرم پيامبر خدا بر او سلاح كشيده شد . آن گاه ، وى در كنار تو و در يك كوى ، كشته شد ؛ و تو فرياد ناله را از خانه اش مى شنيدى ، امّا با هيچ گفتار و كردارى ، بدگمانى و تهمت را از خود دور نكردى .
صـادقانه سوگند مـى خورم كه اگـر نسبت به كار او [ و باز داشتنِ مردم ، ] تنها يك گام بر مى داشتى ، هيچ يك از كسانى كه نزد ما هستند ، از تو روى نمى گرداندند و همين ، مايه محو پيشينه تو در كناره گيرى از عثمان و ستم ورزيدنت به وى مى شد .
ديگر سببى كه تو را نزد ياران عثمان متّهم ساخته ، پناه دادنت به كُشندگان او است ؛ همانان كه بازوان ، ياوران ، دستگيران و رازداران تواَند .
به من گفته شده كه تو خود را از خون عثمان بر كنار مى دانى . اگر راست مى گويى ، كشندگانش را به ما بسپار تا به قصاص خون وى ، ايشان را بكشيم ؛ [ كه اگر چنين كنى ، ] ما پيش از دگران به تو مى گرويم و اگر چنين نكنى ، براى تو و يارانت جز شمشير نخواهد بود .
به خداى يگانه سوگند ، ما كُشندگان عثمان را در كوهستان ها ، ريگزارها ، بيابان ها و درياها خواهيم جُست تا يا خداوند ، ايشان را بكشد و يا جان هاى ما به خدا بپيوندد . والسّلام!


دانش نامه اميرالمؤمنين (ع) بر پايه قرآن، حديث و تاريخ ج5
444

۲۳۸۹.وقعة صفّين عن أبي روق :۱ إنَّ أبا مُسلِمٍ الخَولانِيَّ قَدِمَ إلى مُعاوِيَةَ في اُناسٍ مِن قُرّاءِ أهلِ الشّامِ ، قَبلَ مَسيرِ أميرِ المُؤمِنينَ عليه السلام إلى صِفّينَ ، فَقالوا لَهُ : يا مُعاوِيَةُ عَلامَ تُقاتِلُ عَلِيّاً ، ولَيسَ لَكَ مِثلُ صُحبَتِهِ ولا هِجرَتِهِ ولا قَرابَتِهِ ولا سابِقَتِهِ ؟ قالَ لَهُم : ما اُقاتِلُ عَلِيّاً وأنَا أدَّعي أنَّ لي فِي الإِسلامِ مِثلَ صُحبَتِهِ ولا هِجرَتِهِ ولا قَرابَتِهِ ولا سابِقَتِهِ ، ولكِن خَبِّروني عَنكُم ؛ أ لَستُم تَعلَمونَ أنَّ عُثمانَ قُتِلَ مَظلوماً ؟ قالوا : بَلى . قالَ : فَليَدَع إلَينا قَتَلَتَهُ فَنَقتُلَهُم بِهِ ، ولا قِتالَ بَينَنا وبَينَهُ . قالوا : فَاكتُب إلَيهِ كِتاباً يَأتيهِ بِهِ بَعضُنا . فَكَتَبَ إلى عَلِيٍّ هذَا الكِتابَ مَعَ أبي مُسلِمٍ الخَولانِيِّ ... .
مِن مُعاوِيَةَ بنِ أبي سُفيانَ إلى عَلِيِّ بنِ أبي طالِبٍ : سَلامٌ عَلَيكَ ، فَإِنّي أحمَدُ إلَيكَ اللّهَ الَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ .
أمّا بَعدُ ؛ فَإِنَّ اللّهَ اصطَفى مُحَمَّدا بِعِلمِهِ ، وجَعَلَهُ الأَمينَ عَلى وَحيِهِ ، والرَّسولَ إلى خَلقِهِ ، وَاجتَبى لَهُ مِن المُسلِمينَ أعواناً أيَّدَهُ اللّهُ بِهِم ، فَكانوا في مَنازِلِهِم عِندَهُ عَلى قَدرِ فَضائِلِهِم فِي الإِسلامِ ؛ فَكانَ أفضَلَهُم في إسلامِهِ ، وأنصَحَهُم للّهِِ ولِرَسولِهِ الخَليفَةُ مِن بَعدِهِ ، وخَليفَةُ خَليفَتِهِ ، وَالثّالِثُ الخَليفَةُ المَظلومُ عُثمانَ ، فَكُلَّهُم حَسَدتَ ، وعَلى كُلِّهِم بَغَيتَ . عَرَفنا ذلِكَ في نَظَرِكَ الشَّزرِ ، وفي قَولِكَ الهُجرِ ، وفي تَنَفُّسِكَ الصُّعَداءَ ، وفي إبطائِكَ عَنِ الخُلَفاءِ ، تُقادُ إلى كُلٍّ مِنهُم كَما يُقادُ الفَحلُ المَخشُوشُ ۲ حَتّى تُبايِعَ وأنتَ كارِهٌ .
ثُمَّ لَم تَكُن لِأَحَدٍ مِنهُم بِأَعظَمَ حَسَداً مِنكَ لِابنِ عَمِّكَ عُثمانَ ، وكانَ أحَقَّهُم ألّا تَفعَلَ بِهِ ذلِكَ في قَرابَتِهِ وصِهرِهِ ؛ فَقَطَعتَ رَحِمَهُ ، وقَبَّحتَ مَحاسِنَهُ ، وألَّبتَ النّاسَ عَلَيهِ ، وبَطَنتَ وظَهَرتَ ، حَتّى ضُرِبَت إلَيهِ آباطُ الإِبِلِ ، وقِيدَت إلَيهِ الخَيلُ العِرابُ ، وحُمِلَ عَلَيهِ السِّلاحُ في حَرَمِ رَسولِ اللّهِ ، فَقُتِلَ مَعَكَ فِي المَحَلَّةِ وأنتَ تَسمَعُ في دارِهِ الهائِعَةَ ، لا تَردَعُ الظَّنَّ وَالتُّهَمَةَ عَن نَفسِكَ فيهِ بِقَولٍ ولا فِعلٍ .
فَاُقسِمُ صادِقاً أن لَو قُمتَ فيما كانَ مِن أمرِهِ مَقاماً واحِداً تُنَهنِهُ النّاسَ عَنهُ ما عَدَلَ بِكَ مَن قِبَلَنا مِنَ النّاسِ أحَداً ، ولَمَحا ذلِكَ عِندَهُم ما كانوا يَعرِفونَكَ بِهِ مِنَ المُجانَبَةِ لِعُثمانَ والبَغيِ عَلَيهِ .
واُخرى أنتَ بِها عِندَ أنصارِ عُثمانَ ظَنينٌ ۳ : إيواؤُكَ ؛ قَتَلَةُ عُثمانَ ، فَهُم عَضُدُكَ وأنصارُكَ ويَدُكَ وبِطانَتُكَ . وقَد ذُكِرَ لي أنَّكَ تَنَصَّلُ مِن دَمِهِ ، فَإِن كُنتَ صادِقاً فَأَمكِنّا مِن قَتَلَتِهِ نَقتُلَهُم بِهِ ، ونَحنُ أسرَعُ النّاسِ إلَيكَ . وإلّا فَإِنَّهُ فَلَيسَ لَكَ ولا لِأَصحابِكَ إلَا السَّيفُ .
وَالَّذي لا إلهَ إلّا هُوَ لَنَطلُبَنَّ قَتَلَةَ عُثمانَ فِي الجِبالِ وَالرِّمالِ ، وَالبَرِّ وَالبَحرِ ، حَتّى يَقتُلَهُمُ اللّهُ ، أو لَتَلحَقَنَّ أرواحُنا بِاللّهِ . وَالسَّلامُ . ۴

1.في المصدر : «أبي ورق» وهو تصحيف ، ويدلّ عليه وروده في مواضع اُخرى منه بهذا الاسم وكذا في نقل بحار الأنوار عنه .

2.هو الذي جُعل في أنفه الخِشاش ؛ وهو عُوَيد يُجعل في أنف البعير يشدُّ به الزِّمام ؛ ليكون أسرع لانقياده (النهاية : ج ۲ ص ۳۴ وص ۳۳ «خشش») .

3.ظنين: أي متّهم في دينه، فعيل بمعنى مفعول؛ من الظِّنَّة : التهمة (النهاية : ج ۳ ص ۱۶۳ «ظنن») .

4.وقعة صفّين : ص ۸۵ ، بحار الأنوار : ج ۳۳ ص ۱۰۸ ح ۴۰۸ ؛ شرح نهج البلاغة : ج ۱۵ ص ۷۳ ، المناقب للخوارزمي : ص ۲۵۰ نحوه .

  • نام منبع :
    دانش نامه اميرالمؤمنين (ع) بر پايه قرآن، حديث و تاريخ ج5
    سایر پدیدآورندگان :
    همکار: طباطبايي، محمدكاظم؛ طباطبايي نژاد، محمود؛ مترجم: مهريزي، مهدي؛ حسینی، سید ابوالقاسم
    تعداد جلد :
    14
    ناشر :
    سازمان چاپ و نشر دارالحدیث
    محل نشر :
    قم
    تاریخ انتشار :
    1386
    نوبت چاپ :
    اوّل
تعداد بازدید : 70646
صفحه از 611
پرینت  ارسال به