فصل دوم : اهداف قيام عاشورا۱
يكى از مباحث مهم در بررسى حادثه عاشورا، شناخت اهداف قيام امام حسين عليه السلام در اين حادثه بزرگ است. تحليل اين حادثه، به شكل گسترده آن ، بيشتر در دوران معاصر و همزمان با شكلگيرى جنبشهاى اجتماعى و مذهبى انجام گرفته و در اين فاصله زمانى كوتاه ، آراى متفاوتى عرضه شده است.
پيش از طرح ديدگاهها در اين باره و تجزيه و تحليل آنها، مىبايد نخست ، پيشفرضها و روش بحث را مشخّص كرد ؛ چرا كه به نظر مىرسد بسيارى از اقوال و ديدگاههاى ارائه شده، قابل جمع هستند و منشأ اختلافات ، به عدم شفّافيت پيشفرضها و روش بحث ، بر مىگردد .
بر اين اساس، مباحث اين تحليل ، در ذيل چهار عنوان ، ارائه مىگردد :
يك. پيشفرضها در بررسى اهداف امام حسين عليه السلام؛
دو. روش بحث در تحليل و استخراج اهداف امام عليه السلام ؛
سه. گزارش و نقد ديدگاهها در باره اهداف امام عليه السلام؛
چهار. اهداف چند لايه قيام امام عليه السلام.
يك . پيشفرضها
بىترديد ، حادثه عاشورا و حركت امام حسين عليه السلام را نمىتوان خارج از معتقدات و باورهاى مسلّم شيعه - كه برگرفته از قرآن و سنّت و تاريخ است - ، و نيز مسلّمات عقلى و عُقلايى ، تحليل كرد. اين باورهاى مذهبى و مسلّمات عقلى و عقلايى، پيشفرضهاى ما را در اين مسئله ، تشكيل مىدهند كه فهرستوار به مهمترين آنها ، اشاره مىگردد:
1. اهداف كلّى امامت و خلافت الهى
شيعيان ، در بحث اثبات امامت ، علاوه بر احاديث مسلّم نقل شده از پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله ، براى ضرورت امامت ، به امورى استناد مىكنند كه آنها را شئون امامت مىدانند ؛ امورى همچون:
1. تبيين و تشريح قرآن و سنّت پيامبر خدا؛
2. تلاش براى حفظ و نگهدارى دين از نابودى و انحراف؛
3. تلاش براى تحقّق دين؛
4. الگو بودن.
روشن است كه اين اهداف كلّى ، بر سراسر زندگى امامان عليهم السلام ، سايه افكنده است و تمام اقوال و افعال و حتّى حيات و ممات آن بزرگواران ، در مسير تحقّق اين اهداف بوده است .