۰.16394.عنه عليه السلام : مَن كَثُرَ فِكرُهُ في المَعاصي دَعَتهُ إلَيها . ۱
۰.16395.عنه عليه السلام : مَن كَثُرَ فِكرُهُ في اللذَّاتِ غَلَبَت علَيهِ . ۲
۰.16396.عنه عليه السلام : مَن تَفَكَّرَ في عَظَمةِ اللّه ِ أبلَسَ . ۳
(انظر) معرفة اللّه : باب 2574.
3204
التَّفَكُّرُ في أحوالِ الاُمَمِ الماضِيَةِ
الكتاب :
أ وَ لَمْ يَسِيرُوا فِي الْأرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ أثارُوا الْأرْضَ وَ عَمَرُوها أكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها وَ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَما كانَ اللّه ُ لِيَظْلِمَهُمْ وَ لَـكِنْ كانُوا أنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ» . ۴
قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُواْ فِي الْأرْضِ فَانظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ» . ۵
(انظر) الأنعام : 11 ، يوسف : 109 ، النحل : 36 ، النمل : 69 ، الروم : 42 ، فاطر : 44 ، غافر : 21 ، 82 ، محمّد : 10 .
الحديث :
۰.16397.الإمامُ عليٌّ عليه السلام : يا بنيَّ ، إنّي و إن لم أكُن عُمِّرتُ عُمرَ مَن كانَ قَبلي ، فقد نَظَرتُ في أعمالِهِم ، و فَكَّرتُ في أخبارِهِم ، و سِرتُ في آثارِهِم ؛ حتّى عُدتُ كأحَدِهِم ، بَل كأنّي بما انتَهى إلَيَّ مِن اُمورِهِم قد عُمِّرتُ مَع أوَّلِهِم إلى آخِرِهِم . ۶
۰.16394.امام على عليه السلام : كسى كه زياد درباره گناهان بينديشد، گناهان او را به سوى خود بكشانند.
۰.16395.امام على عليه السلام : هر كه زياد درباره لذّتها بينديشد، آن لذّتها بر او چيره آيند.
۰.16396.امام على عليه السلام : هر كه در عظمت خدا بينديشد، متحيّر شود.
3204
انديشيدن در احوال ملّتهاى پيشين
قرآن:
«آيا در زمين نگرديده اند تا ببينند فرجام كسانى را كه پيش از آنان بودند، چگونه بوده است؟ آنها بس نيرومندتر از ايشان بودند و زمين را زير و رو كردند و بيش از آنچه آنها آبادش كردند، آن را آباد ساختند و پيامبرانشان دلايل آشكار برايشان آوردند. بنا بر اين، خدا بر آن نبود كه بر ايشان ستم كند، ليكن خودشان بر خود ستم مى كردند».
«قطعا پيش از شما سنّتهايى [بوده و] سپرى شده است. پس، در زمين بگرديد و بنگريد كه فرجام تكذيب كنندگان چگونه بوده است».
حديث :
۰.16397.امام على عليه السلام فرمود : فرزندم! هر چند من به اندازه همه كسانى كه پيش از من بوده اند نزيسته ام، اما در كارهاى آنان نظر كرده ام و در اخبار آنها انديشيده ام و در آثارشان سير كرده ام، چندان كه همچون يكى از آنان شده ام و بلكه چنان بر كارهايشان آگاهى يافته ام، كه گويى با اوّلين و آخرين آنها زندگى كرده ام.
1.غرر الحكم : ۸۵۶۱.
2.غرر الحكم : ۸۵۶۴.
3.غرر الحكم : ۹۲۰۷.
4.الروم : ۹.
5.آل عمران : ۱۳۷.
6.نهج البلاغة : الكتاب ۳۱.