و إِن كان القوم الّذين حضروه يشغله إِفطاره معهم عن مالكه، و يفرّق بينه و بين ما يريد من شريف مسالكه، فيرضيهم بالإكرام في الطّعام، و يعتذر إِليهم في المشاركة لهم في الإفطار ببعض الأعذار، الّتي يكون فيها مراقبا للمطّلع علی الأسرار.
و إِن كان الحاضرون ممّن يخافهم إِن لم يفطر معهم قبل الصّلاة، و كانت التقيّة لهم رضی لمالک الأحياء و الأموات، فليعمل ما يكون فيه رضاه، و لا يغلط نفسه، و لا يتأوَّل لأجل طاعة شيطانه و هواه 1.
• در توضیح کلمات دعای سمات بیان میدارد که منظور از جبل حوریث همان کوهی است که خداوند در آن موسی علیه السلام را خطاب قرار داد و تابوت یوسف علیه السلام به ناحیهای از آن کوه حمل شده است. نیز بحر سوف در زبان عبری یومسوف بوده، یعنی دریای دور. همچنین، ساعیر کوهی بوده که به کوه سراء نامیده میشده و حضرت عیسی علیه السلام در آن کوه با خداوند نجوا میکرده است. کوه فاران نیز کوهی نزدیک مکه است که پیامبر اسلام در آن با خداوند نجوا میکرده است:
رأيت في بعض تفسير كلمات في هذه الدعوات أن جبل حوريث و قيل حوريثا هو الجبل الذي خاطب الله _ جل جلاله _ موسی علیه السلام في أول خطابه، و تابوت يوسف علیه السلام حمل إلی ناحية جبل حوريثا من ناحية طور سيناء، و بحر سوف بلسان العبرية يومسوف أي بحر بعيد، و ساعير جبل يدعی جبل السراء كان عيسی علیه السلام يناجي الله _ جل جلاله _ عليه، و جبل فاران هو الجبل الذي كان محمد صلی الله علیه وآله يناجي الله _ جل جلاله _ عليه و هو قريب من مكة 2.
2. بیان علتهای احکام
یکی از نکاتی که از دیر باز مورد توجه بوده، پی بردن به علت وجوب، حرمت، کراهت و استحباب بعضی از افعال نزد شارع مقدس بوده است. بعضی قایلاند که علل احکام توقیفی بوده و فقط مواردی که توسط ائمه بیان شده، قابل ذکر هستند ۳. برخی نیز ادلهای از قرآن و سیره و تقریر معصومان بیان کردهاند که با استفاده از آنها برای احکامی که در آیات و روایات علت تشریع آنها ذکر نشده، میتوان علت متناسب را جست و جو کرده و آن را بیان نمود؛ بدون این که این کار در شریعت ممنوع باشد ۴.
ذکر علت تشریع احکام نکتهای است که در آثار سید به وضوح قابل مشاهده است و این خود نشان میدهد که وی قایل به جواز این عمل است؛ زیرا اگر وی نیز معتقد به توقیفی بودن آنها باشد، نباید علتی خارج از آنچه در روایات ذکر شده بیان کند.
نمونه
• در روایتی استحباب رابطه زناشویی در اولین شب ماه رمضان ذکر شده است. ابن طاووس علت استحباب این عمل را مواردی همچون خلاص شدن فکر انسان از وساوس شیطان و آماده
1.همان، ج۱، ص۲۳۶ _ ۲۳۷
2.جمال الأسبوع ، ص۵۳۸ _ ۵۳۹
3.العدة فی أصول الفقه، ص۷۶۲
4.الربا و البنک الإسلامی، ص۳۲ _ ۳۴