نمونه
وی در مورد این که آیا دعا به صورت جمعی به استجابت نزدیکتر است یا انفرادی بیان میدارد که دو دسته روایت داریم که هر یک مؤید دستهای است. سپس با بیان این که ملاک در عمل اخلاص است، این دو دسته روایت را بدین صورت جمع میکند که اگر کسی میداند که در اجتماع، اخلاص و توجه وی به پروردگار کم نمیشود، به صورت اجتماعی به دعا بپردازد و اگر غیر از این است، به روایاتی که ترغیب به دعای انفرادی دارند، عمل کند:
أقول: و امّا هل الاجتماع يوم عرفة أفضل أو الانفراد؟ فاعلم انّ الأحاديث وردت انّ اجتماع أربعين في الدّعوات و قضاء الحاجات، يقتضي تعجيل الاجابات و تفريج الكربات، و وردت أحاديث انّ الدعاء في السّر أفضل الدعاء و أبلغ في الظفر بالإجابة. و إذا كانت الاخبار علی هذه السبيل فينبغي ان يكون علی نفسه بصيرة في كلّ كثير و قليل، فان عرف من نفسه انّ اجتماعه بالنّاس لا يشغله عن مولاه، و انّه يكون أقرب له إلی رضاه، فالاجتماع لمثل هذه القويّ من العبّاد أفضل من الانفراد، و ان كان يعلم من نفسه انّ الاجتماع بالعباد يشغله عن سلطان المعاد، فهذا ينبغي له ان يعمل علی الانفراد. و جملة الأمور انّ المراد من العبد المبالغة في اخلاص الاعمال، فكيف قدر علی الظفر بهذه الحال، فليبادر إليها و يعتمد عليها۱.
ب. عقلگرایی یا اخباریگری
یکی از مهمترین اختلافهای جریان اخباریگری با عقل گرایان در نوع مواجهه آنان با روایات است. اخباریان نوعی تصلب را بر ظاهر روایات میپذیرند؛ در حالی که عقلگرایان قایلاند که میتوان روایات را با قواعد عقلی تأویل کرد و یا دست از ظاهر آنان برداشت. اگر چه سید بن طاووس در زمانی میزیسته است که هنوز تفکر اخباریگری به صورت یک مکتب فکری مطرح نشده بود، اما ایشان را در این خصوصیت میتوان هم عقیده با جریان عقلگرایی در شیعه دانست که از نشانههای بارز آن وجود مواردی همچون تأویل روایات و عدم جمود بر ظاهر روایات از سوی ایشان است ۲.
1. تأویل روایات
یکی از نکات بارز در نوشتههای حدیثی سید بن طاووس بیان وجوهی برای تأویل روایاتی است که در ظاهر دارای معنایی متفاوت بوده، با دیگر روایات سازگاری ندارند و بدین طریق وجه جمع این روایات با دیگر ادله را بیان میدارد.
از جمله تأویلهای ذکر شده توسط وی میتوان به این وجوه اشاره کرد: بیان روایت در مقام تقیه، احتمال نسخ در روایت، وجود غلط از جانب روات، تقیید روایت به قضیه شخصی و مصداق
1.الإقبال، ج۲، ص۶۸
2.ر.ک: اندیشهشناسی محدثان حله، ص۲۱۶، ۲۲۰ _ ۲۲۱