از خصوصیات سید بن طاووس این است که علاوه بر ذکر ادعیهای که توسط ائمه بیان شده است، خود نیز در موضوعاتی که در باره آنها دعای مأثور وارد نشده بود، دعا انشا میکرد که به این نکته تذکر نیز داده است ۱ و روایتی از امام صادق علیه السلام نقل میکند که بر اساس آن، کسی از ایشان میخواهد که دعایی را به او یاد بدهند و ایشان در جواب میفرمایند که بهترین دعا آن است که بر زبان تو جاری شود و از این روایت نتیجه میگیرد که چنین عملی جایز است. همین علت باعث شده که در کتب ادعیه وی دعاهای فراوانی یافت شود که از جانب او انشا شده و الفاظ آن از معصوم علیه السلام صادر نشده است:
فصل و إذا كان الذي أجده من الدعوات المنقولات مختصراً عما يحتاج إليه الإنسان في المهمات في شيء مما يحتوي عليه هذا الكتاب، أو لم أجد دعاء لبعض الأسباب فإني أنشئ دعاء لذلک الوجه من مواهب الله _ جل جلاله _ الأرحم الأكرم الذي علم الإنسان ما لم يعلم.
فقد رأيت في كتاب عبد الله بن حماد الأنصاري في النصف الثاني منه عند مقدار ثلثه بإسناده قلت لأبي عبد الله علیه السلام: علمني دعاء، فقال: إن أفضل الدعاء ما جری علی لسانك.
و روی سعد بن عبد الله في كتاب الدعاء بإسناده، عن زرارة قال: قلت لأبي عبد الله علیه السلام: علمني دعاء، فقال: إن أفضل الدعاء ما جری علی لسانک۲.
توجه به این نکته میتواند راه حلی برای بعضی اختلاف نقلهایی که در ادعیه بین منقولات سید و دیگران وجود دارد باشد؛ مثلا دعای عرفه امام حسین علیه السلام که در اقبال الاعمال ذکر شده، دارای لاحقهای است که در نقل بلد الامین کفعمی ۳ وجود ندارد و با توجه به این که سیاق این لاحقه با عبارات پیشین امام یکسان نیست، میتوان احتمال داد که این عبارات توسط سید بن طاووس اضافه شده باشد که البته جواب قطعی به این مسأله که آیا وی این عبارات را انشا کرده یا نه، احتیاج به تحقیقات جامعتری دارد.
2. تغییر در الفاظ ومعانی ادعیه
سید بن طاووس عقیده دارد که کسی که دعایی را میخواند، باید در درخواست خود از خداوند _ که توسط آن دعا انجام میشود _ به مطابقت حال خویش با آن الفاظ توجه داشته باشد. در نتیجه، اگر عبارتی با آنچه خواست درونی اوست، مطابقت نداشت، باید آن عبارت را به گونهای که بتواند آن معانی را قصد کند، تغییر دهد. از این رو، در نتیجه این تفکر، وی در جای جای بیان ادعیه اگر عباراتی اینچنینی وجود داشته باشد، عبارات جایگزینی برای این ادعیه ارائه میدهد.
1.الأمان من أخطار الأسفار و الأزمان، ص۱۹
2.همان، ص۱۹
3.بلد الامین، ص۲۵۸