البته علامه مجلسی معنای دیگری برای عبارت «وَلَا يَتَسَخَّطُ وَلَا يَتَبَرَّمُ» در این حدیث برشمرده است. وی در توضیح این عبارت میگوید: «از آزار و اذیت خلایق خشمگین نمیشد و از بسیاریِ سؤال آنان به ستوه نمیآمد»۱ ؛ اما به نظر میرسد که این معنا با عبارت پیشین سازگاری ندارد و این دو ویژگی بهطور مطلق پذیرفتنی نیست.
کمحرفی
كان أَكْثَرَ دَهْرِهِ صَمَّاتاً
ترجمه و شرح
«در بیشتر عمرش اهل سکوت بود».
یکی از مراحل مقدماتی سلوک الیالله، که زمینه دوری از گناه و غفلت را فراهم میکند و مانع از فراموشی پروردگار میشود، سکوت و خاموشی است. بهعبارت دیگر، خاموشی برای سالک الیالله به معنای بیکاری یا بیدانشی نیست، بلکه نشانه اشتغال به یاد خداست.۲ ازاینرو، پُرگویی نشانه کمخردی، و خاموشی نشانه هوشمندی و میوه خردمندی است.۳ انسان هوشمند و خردمند، با سکوت خویش، خود را از ارتکاب خطا و اشتباه مصون میدارد، مانع از اشتغالات خویش به امور نامهم میشود، تفکر را پیشه خود میسازد، و با این شیوه و روش بر هیبت و عظمت خویش در نظر دیگران میافزاید و محبت خود را در دل آنان میکارد. منافع بسیارِ