دیدگاههای او نشان میدهد که توارث، رؤیا و الهام را از منابع علم امام میدانسته است
الف) توارث
بخشی از علوم ائمه حاصل علوم و نصوصی است که از پدرانشان و رسول خدا به ایشان رسیده است۱ . هزار باب علمی که رسول خدا به علی علیه السلام آموخت، از همین باب است۲
ب) رؤیا
به اعتقاد مفید، رؤیای رسولان، انبیا و ائمه، در حال رسالت، نبوّت و امامت،۳ صادق است و دروغ نمیگوید. خداوند آنان را از خوابهای پریشان و باطل نگاه میدارد. در این باره، اخبار فراوانی رسیده و انتشار یافته است.۴ بر این اساس، منبع پارهای از علوم ائمه، رؤیاهای ایشان بوده است.۵ او بر آن است خواب منبع علمی قابل اعتمادی است و آیات قرآنی در داستان حضرت یوسف یا حضرت ابراهیم را مؤیّدی بر ادعای خود میشمارد.۶
ج) الهام
شیخ مفید رسیدن پیامهای آسمانی به ائمه را ممتنع نمیشمارد. از منظر او ائمه میتوانند سخن ملائکه را بشنوند، بی آن که آنان را ببینند و این از جهت عقلی ممکن است و چنین چیزی برای صدّیقان شیعه _ که از گمراهی نگاه داشته شدهاند _ نیز ممتنع نیست. در صحّت این مطلب در باره امامان و برخی شیعیان نیکوکار و صالح اخباری با
1.. مفید یکی از منابع علم گاه گاهی ائمه به درون افراد را، نصوص رسیده از پدرانشان میداند ( الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۱۴). در احادیثی از کتاب الامالی هم یکی از منابع علم امام توارث دانسته شده است؛ مانند: «کُنْتُ أَنَا وَ یَحْیی بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَسَنِ عِنْدَ أَبِی الْحَسَنِ علیه السلام فَقَالَ لَهُ یَحْیی: جُعِلْتُ فِدَاکَ! إِنَّهُمْ یَزْعُمُونَ أَنَّکَ تَعْلَمُ الْغَیْبَ، فَقَالَ: سُبْحَانَ اللَّهِ! ضَعْ یَدَکَ عَلی رَأْسِی فَوَ اللَّهِ مَا بَقِیَتْ شَعْرَةٌ فِیهِ وَ لَا فِی جَسَدِی إِلَّا قَامَتْ، ثُمَّ قَالَ: لَا وَ اللَّهِ مَا هِیَ إِلَّا وِرَاثَةٌ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ» ( الامالی، ص۲۳، المجلس الثالث، ح۵): «سَمِعْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ علیه السلام یَقُولُ، وَ عِنْدَهُ نَاسٌ مِنْ أَهْلِ کُوفَةَ: عَجَباً لِلنَّاسِ یَقُولُونَ أَخَذُوا عِلْمَهُمْ کُلَّهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله فَعَمِلُوا بِهِ وَ اهْتَدَوْا وَ یَرَوْنَ أَنَّا أَهْلَ الْبَیْتِ لَمْ نَأْخُذْ عِلْمَهُ وَ لَمْ نَهْتَدِ بِهِ وَ نَحْنُ أَهْلُهُ وَ ذُرِّیَّتُهُ فِی مَنَازِلِنَا أُنْزِلَ الْوَحْیُ وَ مِنْ عِنْدِنَا خَرَجَ إِلی النَّاسِ الْعِلْمُ_ أَ فَتَرَاهُمْ عَلِمُوا وَ اهْتَدَوْا وَ جَهِلْنَا وَ ضَلَلْنَا إِنَّ هَذَا مُحَال( همان، ص۱۲۲-۱۲۳، المجلس الرابع عشر، ح۶).
2.. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۰۷.
3.. این قید از آن رو آورده شد که مفید در جایی در بارۀ خواب یوسف (دیدن یازده ستاره) که از سوی یعقوب تعبیر شد، مینویسد: «تأویل رؤیای یوسف توسط یعقوب، حکم رؤیای بشر را دارد که پاره از آن صحیح است و پارهای باطل. تأویل رویای او مشروط به مشیت است و افزون بر این، یوسف در آن هنگام پیامبر نبود که در خواب بر او وحی شود و تأویل رؤیای او از روی قطع و یقین باشد» (المسائل العکبریة، ص۳۲).
4.. اوائل المقالات، ص۷۰.
5.. مفید احتمال میدهد که علم گاه گاهی ائمه به درون افراد سر در رؤیای صادقه ایشان دارد (الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۱۴).
6.. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۲۹.