نظام امام شناسی شیخ مفید و باز خورد آن در حدیث پژوهی او - صفحه 31

صاحِبُکُمْ وَ ما غَوی‏»۱ چنین بر می‏آید که خداوند تمامی گناهان از هر دست و هر گونه نسیان را از پیامبر دور دانسته است.۲ بنا بر این پیامبر در میان حجّت‏های الهی بعد و پس از خود در قلّه عصمت ایستاده است.
از دیدگاه مفید، ائمه در اجرای احکام، بر پایی حدود، حفظ شریعت‏ها و تأدیب مردمان بر جای انبیا تکیه زده‏اند و مانند آنان معصوم‌اند. ارتکاب صغایر از آنان تنها پیش از امامت ممکن است،۳ و آن هم صغایری که انجام دهنده خود را بی اعتبار نمی‏سازد و از روی عمد نیست. همچنین ایشان بعد از امامت از ترک مندوب دور بوده‏اند.۴

ب) عصمت از سهو و خطا

از ائمه و انبیا گناه، به معنای ترک واجب سر نزده است و خطا در چنین موردی بر آنان روا نیست و جایز نیست دچار سهوی شوند که به چنین کاری افکنده شوند.۵ همچنین سهو ایشان در هیچ یک از امور دین مانند نماز جایز نیست و ایشان هیچ یک از احکام را به فراموشی نمی‏سپرده‏اند.۶

برتر بودن از تمامی مردمان نزد خداوند

از دیدگاه مفید، یکی دیگر از ویژگی‏های امام آن است که از تمامی مردمان تحت ولایت خود، در اعمالی که از رهگذر آن شایستگی بهشت یافت می‏شود، برتر باشد،۷ بی‌شکّ و شبهه امام به لحاظ جایگاه دینی، بر همه رعیّت مقدّم است و محال است کسی که دیگری نزد خداوند برتر از اوست، چنین تقدّمی یابد. همچنان که رسیدنِ بزرگ‏ترین ثواب به کسی که دیگری از او عمل برتری دارد، مستحیل است.۸

1.. سورۀ نجم، آیۀ۱-۲.

2.. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۰۴-۱۰۳.

3.. اوائل المقالات، ص۶۵.

4.. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۰۴-۱۰۳. او در جایی دیگر می‏گوید ایشان قبل و بعد از امامت از ترک واجب و مندوب دور بوده‏اند (تصحیح اعتقادات الإمامیة، ص۱۲۹). ولی به قرینه جواز ترک اولی در بارۀ انبیا، ظاهراَ قدر متیقن آن است که ایشان از دیدگاه مفید، بعد از امامت ترک اولی نداشته‏اند. همچنین چنان که پیش از این گفتیم، مفید بر آن است که ائمه در حال امامت و حجّت بودن موصوف به کمال‌اند و کامل بودن آنان پیش از امامت یقینی نیست.

5.. الفصول المختارة من العیون و المحاسن، ص۱۰۳.

6.. اوائل المقالات، ص۶۵.

7..همان، ص۳۹-۴۰.

8.. المسائل الجارودیة، ص۴۵.

صفحه از 46