چرایی افاضه صفات پیش گفته به برخی افراد

مفید معتقد است که امامت تفضّلی است از سوی خداوند بر کسی که او را به کرامت خویش ویژه ساخته است. این تفضّل از آن روست که خداوند به سرانجام ستوده فرد عالم و آگاه است و از گرد آمدن تمامی خصلت‏هایی که بر اساس حکمت، احراز مقام امام و برتری بر دیگران را بایسته می‏سازد، در او مطلع است. بزرگداشت، احترام و وجوب طاعتی که امام در خور آن است، نتیجه عزم و استقامتی است که در قیام به اعمالی که مکلّف به انجام آن بوده، نشان داده است و نیز بر آیندِ کارهایی که در هر حال از او سر می‏زند.^۱ این اعتقاد جمهور امامیه است و اهل تناسخ و.. با آن در ستیزند؛ چه شایستگی منصب امامت را به عوالم پیشا خلقتی پیوند می‏زنند، حال آن که وجود این عوالم و آفرینش ارواح پیش از اجساد باطل و نپذیرفتنی است.^۲

چگونگی شناخت امام جامع الشرایط

مفید پس از بر شمردن صفات امام و اثبات بایستگی آنها به راه‏های شناخت مصداق امام جامع الشرائط می‏پردازد. به باور او باید امام از رهگذر نصّ یا علم معجزه گون و خرق عادت از رعیّت متمایز شود؛ چه راهی برای شناختِ کسی که صفات پیش گفته را داشته باشد، وجود ندارد، مگر با نصّ فردی راستگو از سوی خداوند یا معجزه. همان گونه که برای شناخت نبی و رسول، راهی جز نصّ نبیّ پیشین یا معجزه آشکار برای عقول وجود ندارد.^۳ مفید، اعتقاد به بایستگی نصّ برای ائمه را یکی از شناسه‏های امامیه می‏داند.^۴ دلیل بایستگی نصّ از دیدگاه او آن است که صفات امام، به ویژه عصمت با عقل و حسّ دانسته نمی‏شود. از این رو، تنها با نصّ و توقیف از سوی خداوندِ آگاه به درون‏ها حاصل می‏شود^۵ .