نظام امام شناسی شیخ مفید و باز خورد آن در حدیث پژوهی او - صفحه 33

او از آیات قرآن چون آیه صادقین،۱ آیه ولایت،۲ روایات مورد اتّفاق شیعه و مخالفان، مانند حدیث «من کنت مولاه فهذا علیّ مولاه»،۳ حدیث منزلت،۴ حدیث طائر مشوی،۵ حدیث رایت۶ و روایات مختصّ شیعه۷ برای اثبات نصّ بر ائمه شیعه بهره می‏برد.
شیخ مفید ظهور معجزات از ائمه را ممکن می‏داند، ولی بر آن است که این امر وجوب عقلی و امتناع قیاسی ندارد. افزون بر این، او به دلیل وجود اخبار آشکار و فراوانی بر صدور معجزاتی از ائمه، به وقوع آن نیز باورمند است.۸ آیات قرآنی چون نزول مائده آسمانی بر مریم را نیز دلیلی بر امکان صدور معجزه از افرادی غیر از انبیا می‏داند.

بازخورد نظام امام شناسی مفید بر مطالعات حدیثی او

بازخوردهای نظام امام شناسی مفید را می‏توان در دو عرصه ارزیابی حدیث یا نقد الحدیث و تبیین حدیث یا فقه الحدیث و بررسید:

ارزیابی حدیث

دیدگاه مفید در باره سرچشمه‏های علم امام از مباحثی است که در مطالعات حدیثی او اثر گذار بوده است چنان که دیدیم مفید معتقد است که توارث، رؤیا و الهام سرچشمه‏های علم امام‌اند. ظاهراً بر همین مبناست که او منبعیّت «توسّم» و «تفرّس» را برای علم امام نمی‏پذیرد و در برابر مستندات آن موضع‌گیری می‏کند. یکی از مهم‏ترین دلایل وجود این قدرت در امام، حدیث نبوی «اتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ، فَإِنَّهُ یَنْظُرُ بِنُورِ اللَّه» است. شاهد بر این مطلب، برداشت سرآمد و بزرگ مکتب قم، یعنی شیخ صدوق از این حدیث است. صدوق معتقد است که بر اساس این حدیث، هر مؤمن به اندازه ایمان، بصیرت و علم خویش، با نور خداوندی نظر می‏کند، و خداوند فراستی که مؤمنان دارند، یکجا در ائمه گرد آورده

1.. «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقینَ» (سورۀ توبه، آیۀ۱۱۹). المسائل العکبریة، ص۴۷-۴۹

2.. «إِنَّما وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذینَ آمَنُوا الَّذینَ یُقیمُونَ الصَّلاةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُون»‏ (سوره مائده، آیۀ۵۵). الجمل، ص۷۵-۷۶؛ المسائل العکبریة، ص۴۹-۵۰.

3.. االافصاح فی امامة أمیر المؤمنین، ص۳۲-۳۳؛ أقسام المولی، ص۲۹-۳۹؛ رسالة فی معنی المولی، ص۱۷-۲۱.

4.. الافصاح فی امامة أمیر المؤمنین، ص۳۳؛ الجمل، ص۷۶-۷۷.

5.. همان، ص۳۳-۳۴

6.. همان، ص۳۴

7.. المسائل الجارودیة، ص۴۶-۴۷.

8.. اوائل المقالات، ص۶۸-۶۹.

صفحه از 46