نظام امام شناسی شیخ مفید و باز خورد آن در حدیث پژوهی او - صفحه 37

همچنین در برخی از نقل‏های حدیث آمده است که پیامبر در نماز صبح دچار سهو شد و در حالی که سوره نجم را می‏خواند، به این آیات رسید: «أَ فَرَأَیْتُمُ اللّاَتَ وَ الْعُزَّى‏ * وَ مَناةَ الثَّالِثَةَ الْأُخْرى‏».۱ شیطان بر زبان او چنین انداخت که: «تلک الغرانیق العلی و إن شفاعتهن لترتجی»، سپس بر سهو خود آگاه شد و به سجده افتاد، مسلمانان نیز در پی او به سجده افتادند و مشرکان هم به دلیل شادی بر ورود پیامبر به دین خود، سجده کردند. گفته‏اند که آیه «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِیٍّ إِلّاَ إِذا تَمَنّّی أَلْقی الشَّیْطانُ فی‏ أُمْنِیَّتِه‏» در این باره نازل شده است. و این بسان تهمت‏هایی است که به دیگر انبیا نیز زده‏اند.۲ افزون بر این، در خبر آمده است که هیچ یک از صحابه، جز ذو الیدین مشهور متوجّه سهو پیامبر نشدند و پیامبر هم از کسی جز عمر و ابو بکر در باره صحّت ادعای ذو الیدین سؤال نکرد.۳
د) شاید بتوان غلبه خواب بر انبیا و در نتیجه قضا شدن نماز آنها را پذیرفت، و آن را عیب و نقصی ندانست؛ چه بشر از پدیده پیش گفته مبرا نیست و بر فرد خواب هم عیبی وجود ندارد؛ امّا سهو این گونه نیست؛ چه نقص در کمال انسانی به شمار می‏رود. سهو گاه فعل خود ساهی است و گاه فعل دیگری؛ ولی خواب تنها فعلِ خداوند است و در حیطه قدرت بندگان نیست. اگر هم بر آن قدرت داشتند، باز هم نقص به شمار نمی‏رفت؛ چه در میان آدمیان عمومیت دارد. امّا سهو این گونه نیست؛ چه دوری از آن ممکن است. همچنین، عقلا اموال و اسرار خویش را به ساهی و فراموشکار نمی‏سپرند، امّا سپردن آن را به کسی که گاه خواب بر او غلبه می‏کند، ممکن می‏دانند. افزون بر این، فقها روایت راویان دچار سهو را نمی‏پذیرند، مگر این که آن را راویان هوشیار و اندیشه وری نیز نقل کرده باشند۴
هـ) اگر روا باشد که پیامبر در نماز سهو داشته باشد، جایز است که در دیگر عبادات هم سهو داشته باشد؛ چه تعلیل‏هایی که باورمندان به سهو پیامبر در نماز آورده‏اند، در این واجبات هم جریان دارد؛ بدین معنا که این عبادات میان پیامبر و بندگان مشترک‌اند، سهو در آنها نشان‌گر مخلوق بودن پیامبر است و حجّتی است علیه غلاتی که او را پروردگار دانسته‏اند. همچنین این سهو، بهانه‏ای است برای تعلیم احکام سهو در دیگر عبادات و این‏ها باورهایی است که هیچ مسلمان، موحّد و حتّی ملحدی بر آن نمی‏رود.۵

1.. سورۀ نجم، آیۀ۱۹-۲۰.

2.. عدم سهو النبیّ، ص۲۳-۲۴.

3.. همان، ص۳۱-۳۲.

4.. همان، ص۲۸

5.. همان، ص۲۹-۳۰.

صفحه از 46