حمد و تحميد ، در قرآن و حديث
در قرآن كريم ، ستايش خداوند متعال در 43 آيه به صورت هاى مختلف ، مورد توجّه و تأكيد قرار گرفته است . خداوند متعال ، در چهارده آيه ، خود را ستوده ، ۱ در سيزده آيه به حمد و ثناى خود امر فرموده است ۲ (شش بار بدون تسبيح و هفت بار همراه با تسبيح) . در شانزده آيه نيز از زبان انبياء ۳ مؤمنان ۴ ، فرشتگان ، ۵ اهل بهشت ، ۶ اهل قيامت ، ۷ رعد ۸ و همه اشيا ، ۹ ستايش خداوند آمده است . افزون بر اين ، در هفده ۱۰ آيه از خداوند متعال با صفت «حميد» ياد شده است .
گفتنى است كه واژه «تحميد» در قرآن به كار نرفته است ؛ ولى در احاديث اسلامى اين واژه نيز كاربرد دارد ، هر چند به فراوانىِ كاربرد «حمد» نيست .
نكاتى در باره معناى حمد
در باره معناى «حمد» در قرآن و حديث ، چند نكته قابل توجّه است :
1 . در قرآن و حديث ، اين واژه در فضيلت ذاتى خداوند به كار رفته است ،
1.ر . ك : فاتحه: آيه ۱ ، انعام : آيه ۱ و ۴۵ ، نحل : آيه ۷۵ ، اسراء : آيه ۱۱۱ ، كهف : آيه ۱ ، قصص : آيه ۷۰ ، روم : آيه ۱۸ ، سبأ : آيه ۱ ، فاطر : آيه ۱ ، صافّات : آيه ۱۸۲ ، زمر : آيه ۲۹ ، غافر : آيه ۶۵ ، جاثيه : آيه ۳۶ .
2.ر . ك : اسراء : آيه ۱۱۱ ، مؤمنون : آيه ۲۸ ، نمل : آيه ۵۹ و ۹۳ ، عنكبوت : آيه ۶۳ ، لقمان : آيه ۲۵ ، حجر : آيه ۹۸ ، طه : آيه ۱۳۰ ، فرقان : آيه ۵۸ ، غافر : آيه ۵۵ ، ق : آيه ۳۹ ، طور : آيه ۴۸ ، نصر : آيه ۳ .
3.ر . ك : إبراهيم : آيه ۳۹ ، نمل : آيه ۱۵ .
4.ر . ك : توبه : آيه ۱۱۲ ، سجده : آيه ۱۵ .
5.ر . ك : بقره : آيه ۳۰ ، زمر : آيه ۷۵ ، غافر : آيه ۷ ، شورى : آيه ۵ .
6.ر . ك : اعراف : آيه ۴۳ ، يونس : آيه ۱۰ ، فاطر : آيه ۳۴ ، زمر : آيه ۷۴ .
7.ر . ك : اسراء : آيه ۵۲ .
8.ر . ك : رعد : آيه ۱۳ .
9.ر . ك : اسراء : آيه ۴۴ ، تغابن : آيه ۱ .
10.ر . ك : بقره : آيه ۲۶۷ ، نساء : آيه ۱۳۱ ، هود : آيه ۷۳ ، إبراهيم : آيه ۱ و ۸ ، حجّ : آيه ۲۴ و ۶۴ ، لقمان : آيه ۱۲ و ۲۶ ، سبأ : آيه ۶ ، فاطر : آيه ۱۵ ، فصّلت : آيه ۴۲ ، شورى : آيه ۲۸ ، حديد : آيه ۲۴ ، ممتحنه : آيه ۶ ، تغابن : آيه ۶ ، بروج : آيه ۸ .