بیش از 70 سال پس از درگذشت يونس برخی از راويان جانب هشام را میگرفتند۱ و برخی را نيز هوای يونس در سر بود.
در مسائل مربوط به توحيد نيز چنين اختلافهایی سخت در کار بود. نامههای فراوانی از سوی شيعیان برای امام صادق علیه السلام امام کاظم علیه السلام، امام هادی علیه السلام و امام عسکری علیه السلام فرستاده میشد که گزارشگر اختلاف ديدگاههای شيعیان درباره صفات خداوند بود.۲
از روزگار امام صادق علیه السلام برخی ديدگاههای دو شاگرد برجسته ايشان: هشام بن الحکم و هشام بن سالم از سوی آن بزرگوار _ و سپس امامان پسين _ نقد میشد. هشام بن حکم _ آنچنان که احاديث باب «النهی عن الجسم و الصورة» الکافی بیانگرآن است _ بر آن بود که: «إنّ الله جسم لیس کمثله شیء».۳ اين ديدگاه در میان شيعیان
1.. نک: رجال النجاشی، ص۶۳ که در نمايۀ نگاشتههای الحسن بن موسی نوبختی از کتابی با نام «کتاب فی الإستطاعة علی مذهب هشام» ياد میکند نجاشی خود بیدرنگ میافزايد که نوبختی در موضوع استطاعت بر ديدگاه هشام میرفت: «و کان يقول به».
2.. نک: الکافی، ج۱، ص۱۰۰ حديث ۱، ص۱۰۲ حديث ۵، ۶، ۸، ۹، ص۱۰۳ حديث ۱۰، ص۱۰۵حديث ۵؛ ص۱۰۷حديث ۵، احاديث ديگر باب «النهی عن الصفة بغير ما وصف به نفسه تعالی» و باب پس از آن: «النهی عن الجسم و الصورة» نيز به گونهای کنايی همین نکته را میرسانند.
3.. الکافی، ج۱، ص۱۰۶ حديث ۷ و نيز نک به همان صفحه، حديث ششم، و نيز احاديث ديگر همین باب؛ التوحید، صدوق، ص۱۰۴؛ در اينجا بايد اين نکته را گوشزد کنیم که خواست ما از اين گفتار آن نيست که تجسیم خداوند تعالی را به هشام بن حکم نسبت دهیم نيز بر آن نيستیم که از خواست حقيقی هشام از اين سخن گفتگو کنیم. سخن آن است که مراد هشام از این سخن هر چه بوده است، نخستين برداشت راويان در آن روزگار از اين سخن تجسیم خداوند بود که طبعاً آن را با انديشۀ توحيدی امامان علیهم السلام يکسر در ستيز میيافتند چنانکه سعد بن عبدالله (م۲۹۹/ ۳۰۱ ق) که پیشتر از تقابل وی با هشام سخن گفتیم همین تصور عمومی را به اضافۀ اشاره به سابقۀ هشام در سخن خود بازتاب داده است که: «کان من غلمان أبی شاکر الزنديق جسمی رؤيي» (رجال البرقی، ص۳۵). جالب آنکه چندین دهه پس از سعد، شیخ مفید نیز از این دیدگاه هشام سخن میگوید ( الحکایات، ص۷۸ _ ۷۹. البته مفید مینویسد: «و قد روی أنه رجع عن هذا القول بعد ذلک». اما پس از مفید، دو اظهار نظر متضاد از سیّد مرتضی در دست داریم. وی در جایی مینویسد: «و قال هشام بن الحکم، و علی بن منصور، و علی بن إسماعيل بن میثم، و يونس بن عبد الرحمن مولى آل يقطين، و ابن سالم الجواليقي، و الحشوية و جماعة المشبهة: إن الله _ جل و عزّ _ فی مکان دون مکان، و أنه يتحرک و ينتقل، تعالی الله عن ذلک علواً کبيراً» رسائل الشریف المرتضی، ج۳، ص۲۸۱. روشن است که آنچه سیّد به آنان نسبت میدهد ملازم با تشبیه و تجسیم است). ولی در الشافی به تفصیل در مقام دفاع از هشام برآمده و این گونه نسبتها به او را به شدت رد میکند ( الشافی، ج۱، ص۸۳ _ ۸۷). هر چند به نظر میرسد دیدگاه نهایی او در این باره همان است که در الشافی آمده است. نیز برای بررسی بيشتر اين بحث و نفی نسبت تجسیم به هشام و اينکه ديدگاه وخواست حقيقی وی از اين سخن چه بود نک: مجلۀ تراثنا، ش ۱۹، السنة الخامسة، ربیع الثانی _ جمادی الأولی _ جمادی الثانیۀ ۱۴۱۰ ق، «مقولۀ جسم لا کالأجسام» از استاد سيّد محمد رضا الحسينی الجلالی.