نشاندهنده آن میداند که راوی نسبت به چگونگی گزارش آن اطمينان نداشته است. نمونه را درباره روايتی از اسحاق بن عمار که به سه گونه گزارش شده است، می نگارد:
فهذه الأحادیث کلّها الأصل فیها إسحاق بن عمار...ومع أنّ الأصل فیها واحد اختلفت ألفاظه...فتارة یرویه مرسلاً و تارة یروی عن أبی عبدالله7 و تارة یروی عن أبی إبراهیم7 و هذا الاضطراب فیه یدلّ علی أنّه رواه و هو غیر قاطع به و ما یجری هذا المجری لا یجب العمل به... .۱
اضطراب در روايت دست کم نشانهای برای حجت نبودن روايت به شمار میآمد که درکنار ديگر نشانهها سبب میشد که شيخ آن روايت را نپذيرد.۲ بويژه آنگاه که اين اضطراب از نوع گزارش یک راوی سرچشمه میگرفت.۳ در برخی موارد اضطراب شيخ احتمال میداد که راوی دچار «وهم» شده و از اين رو دو حکم متعارض را در یک موضوع گزارش کرده است.۴
در پايان اين بخش به گوشزد یک نکته بسنده کنیم و بگذریم. چنانکه در آغاز سخن گفتیم اضطراب در گزارش حديث از نگاه شيخ در دو جا میتوانست به روایی پذيرش آن خدشه زند: نخست آنجا که میان آن حديث مضطرب با روايتهایی ديگر ناسازگاری وجود داشته باشد؛ همانگونه که در نمونههای فراوانی که در پاورقی بدان اشارت کرديم چنين است. دو ديگر آنگاه که پذيرش همزمان همه آن گزارشها و آشتی دادن آنها با يکديگر جز با تکلّف امکان نداشت. اما آنجا که اين دو ويژگی در روايت مضطرب ديده نمیشد و میتوانست میان گزارشهای گوناگون آن آشتی دهد از پذيرش آن دريغ نمیکرد. نمونه را وی در جایی چنين مینگارد: