با ذکر نام هاروت و ماروت در قرآن و به پيروی آن، ورود روايات مختلف از معصومان، صحابه و تابعان در اين زمينه مباحث گستردهای در ميان دانشوران فريقين، از آغاز تاکنون، طرح شده است.
خاستگاه اين مباحث و اختلافهای دامنهدار در اين زمينه، برگرفته از آن دسته از رواياتی است که هاروت و ماروت را دو فرشته معرفی کرده که از سوی فرشتگان برای اثبات گستاخی و مرزشکنی انسانها در ارتکاب معاصی انتخاب شده و پس از فرود به زمين، در زمانی بس کوتاه، مرتکب گناهان بزرگی شده و به صورت ستاره زهره مسخ شدهاند.
گستردگی اين روايات پرسشهای مهمی را پديد آورده است؛ از جمله آن که چگونه فرشتگان، در حالی که معصوماند، مرتکب چنين لغزشهايی شدهاند؟ در حالی که ستاره زهره از آغاز خلقت وجود داشته است، مسخ فرشته به صورت اين ستاره چه معنا دارد؟ در روايات آمده است که منسوخ بيش از سه روز باقی نمی ماند. با اين حال، چگونه ستاره زهره ـ که مسخ شده هاروت و ماروت است ـ هنوز باقی مانده است؟ اين مقاله به بررسی روايات، ديدگاههای صاحب نظران و فريقين در اين زمينه پاسخ نهايی به پرسشهای فوق پرداخته است.
در اين مقاله، نخست گستره انعکاس روايات هاروت و ماروت در تفاسير، جوامع حديثی و... را مورد بررسی قرار داده، آنگاه به بررسی روايات اهل سنت و شيعه در اين زمينه پرداختهايم. پس از بازکاوی ماهيت هاروت و ماروت، سه ديدگاه اساسی رايج در برخورد با اين روايات، يعنی موافقت، مخالفت و ديدگاه تأويلی را به تفصيل مورد بررسی قرار داده و با بررسی ادله هر يک از ديدگاهها و نقد آنها، مجعول بودن روايات متعارف، مورد تأييد و تقويت قرارگرفته است.
