![](http://w3.hadith.net/hdata/mohaddeth/33_34/009.)
«دانشنامه امام حسین (ع)» جنبه های گوناگون زندگانى، شخصيت، قيام و شهادت امام حسين عليه السلام و حوادث و آموزههاى مرتبط با آن را، با بهرهگيرى از حديث و تاريخ، بررسى می کند. تدوين اين مجموعه بيش از ده سال به درازا کشيده است. مؤلف و همکاران وى در زمينه کارى خود، با تتبع فراوان، همه منابع تاريخى و حديثى مربوط به موضوع را بررسى کرده، سپس بهترين متنها را برگزيدهاند.
گزينش و عرضه متون، با توجه به قواعد معمول در فقه الحديث و نقد متون تاريخى صورت گرفته است و در مقام رد و اثبات نقل قولها و آراى مورخان، از تناظر و تعاضد مضمونى متنها و اعتبار و کهن بودن منابع و نيز سنجش با عقل و سنت و مسلّمات تاريخى استفاده شده است. بر اين اساس، بيانهايى سودمند در جايگاه خود و مرتبط با فصلها و متون قرار گرفته است، تا خواننده به تحليلى جامع، همه سويه و مستند برسد. بيشتر اين بيانها، در مقام پاسخگويى به شبهات و نماياندن تحريفات نگاشته شده است.
اين دانشنامه، از 15 بخش و 138 فصل تشکيل شده است. گزارش اجمالى بخشهاى دانشنامه در ادامه مىآيد. بخش يکم: زندگى خانوادگى سيدالشهدا (ع): چگونگى تولد، نامگذارى، ويژگىهاى ظاهرى، چگونگى پرورش، ازدواج و شمارِ فرزندان امام حسين (ع)، در شش فصل بررسى شده است.
بخش دوم: فضيلتها و ويژگىهاى امام حسين (ع): در اين بخش، نخست به ملاک انتخاب گزارشهاى مربوط به فضايل امام حسين (ع) و مهمترين کمالات مشترک ميان امامان عليهم السلام و بارزترين ويژگىهاى سيدالشهدا اشاره شده است. سپس به تفصيل، فضايل مشترک ميان ايشان و ساير اهل بيت (ع)، فضايل مشترک ميان ايشان و برادرش امام حسن (ع)، فضايل ويژه امام حسين (ع)، مکارم اخلاقى ايشان، ويژگىهاى ايشان در عبادت و شمارى از کرامات ايشان، در شش فصل، ارائه مىشود.
بخش سوم: دلايل امامت امام حسين (ع) و فرزندانش: در آغاز اين بخش، نکاتى درباره اينکه امامت از مناصب الهى و در ادامه منصب نبوت است ارائه شده است. سپس رهنمودهاى خداوند متعال، رواياتى از پيامبر خدا (ص) و رواياتى از ساير امامان (ع) درباره امامت امام حسين (ع) و استمرار امامت در نسل ايشان و نيز رواياتى در مورد وصيتهاى ايشان، در چهار فصل گزارش شده است. احاديث اين بخش، به دليل آنکه اعتقادى شمرده مىشوند، از نظر سند ارزيابى شدهاند و احاديثى که از اعتبار لازم برخوردار نبودهاند، به عنوان مؤيّد در کنار احاديث معتبر آمدهاند.
بخش چهارم: امام حسين (ع) پس از پيامبر (ص) تا شهادت پدر: تحليلى از زندگى امام حسين (ع) در اين دوران، يعنى از هفت سالگى تا چهل سالگى ايشان، ارائه شده است. سپس نکات قابل توجهى از زندگى ايشان در اين مقطع از تاريخ اسلام، در ضمن چهار فصل آمده است.
بخش پنجم: امام حسين (ع) پس از شهادت پدر تا قيام عاشورا: در تبيين اين مقطع از تاريخ زندگى امام حسين (ع) (40 - 61 ق) که بخشى از آن، مقارن با امامت برادرش امام حسن (ع) بود، سه موضوع مهم، يعنى: رفتارشناسى امام (ع) در دوران امامت برادر، موضعگيرىهاى ايشان در برابر حکومت معاويه و نيز ولايتعهدى يزيد، در سه فصل گزارش مىشود.
بخش ششم: خبر دادنِ پيشاپيش، از شهادت امام حسين(ع): در آغاز اين بخش، پس از اشاره به قطعيت صدور روايات پيشگويى شهادت امام حسين (ع)، توضيح داده شده که مقدَّر بودن شهادت ايشان و پيشگويى آن، منافاتى با اراده و اختيار انسان ندارد. سپس پيشگويىهايى در چهار فصل گزارش شدهاند.
بخش هفتم: خروج امام حسين (ع) از مدينه تا رسيدن به کربلا: در آغاز اين بخش، تحليل نسبتاً جامعى درباره زمينهها و علل قيام امام حسين (ع) آمده است. پس از آن مسائل مهمى مانند امتناع امام (ع) از بيعت با يزيد، خروج امام (ع) از مدينه، فعاليتهاى ايشان در مکه، اعزام مسلم (ع) به کوفه در مقام نماينده خود، و شهادت مُسلم و جمعى ديگر از ياران امام (ع) و نيز زندانى شدن شمارى ديگر از آنان، پيشنهادهاى گوناگون به امام (ع) مبنى بر نرفتن به کوفه، و حرکت امام (ع) به سوى کربلا، در هفت فصل گزارش شده است.
بخش هشتم: از رسيدن امام حسين (ع) به کربلا تا شهادت ايشان: در اين بخش، متون مربوط به حادثه جان گداز عاشورا از آغاز ورود امام حسين (ع) به کربلا تا شهادت ياران، فرزندان، برادران، فرزندان برادر، فرزندان خواهر، فرزندان عمو و سرانجام، شهادت خودِ ايشان در نُه فصل به تفصيل گزارش شده است.
بخش نهم: وقايع پس از شهادت امام حسين (ع): حوادثى که پس از شهادت امام حسين (ع) در کربلا به وقوع پيوست، پديدههاى خارق العادهاى که در منابع معتبر گزارش شده، چگونگى دفن شهدا، سرنوشت سرهاى مقدس شهدا و کراماتى که از سر مقدس سيدالشهدا (ع) ديده شد، چگونگى حرکت خاندان ابا عبداللَّه (ع) از کربلا به کوفه و از کوفه تا شام و بازگشت آنها از شام به مدينه در هشت فصل ارائه مىشود.
بخش دهم: بازتاب شهادت امام حسين (ع) و فرجام کسانى که در کشتن او و يارانش نقش داشتند: در آغاز اين بخش، تحليلى درباره بازتابهاى اجتماعى و آثار تکوينى واقعه عاشورا و نيز چهار جنبشى که تحت تأثير مستقيم يا غير مستقيم امواج سياسى و اجتماعى اين واقعه تا ده سال پس از آن پديد آمد، ارائه مىشود. پس از آن، متن گزارشهاى مربوط به بازتاب شهادت سیدالشهدا و يارانش در ميان شخصيتهاى برجسته آن روز جهان اسلام، در ميان جنايتکاران و خانوادههاى آنها، در جامعه عراق و حجاز و حتى در ميان غير مسلمانان، در پنج فصل مطرح مىشود. در فصل ششم نيز سرنوشت شوم کسانى که در اين حادثه نقش داشتند و نيز مردمى که از يارى کردن امام (ع) سر باز زدند، تبيين مىشود.
بخش يازدهم: عزادارى و گريه براى امام حسين (ع): اين بخش با تحليلى بسيار مهم و کاربردى درباره فلسفه تداوم عزادارى براى سیدالشهدا (ع) و آثار و برکات آن، ويژگىهاى مجالس عزادارى هدفمند، و آسيبشناسى عزادارى براى امام حسين (ع)، آغاز مىشود. پس از آن به مباحثى همچون: توصيه به عزادارى سيد الشهداء، نخستين عزاداران، سير تاريخى عزادارى حسينى، آداب عزادارى در روز عاشورا، تشويق به گريستن و اظهار حزن براى امام حسين، گريه پيامبران (ع) و اهل بيت (ع) و موجودات عالم بر امام حسين (ع)، در چهار فصل مىپردازد.
بخش دوازدهم: نمونه مرثيههايى که در سوگ امام حسين (ع) و يارانش سروده شدهاند: در آغاز اين بخش، پس از دستهبندى محتوايى اشعارى که در طول چهارده قرن در رثاى سیدالشهدا (ع) و يارانش سروده شدهاند، ضمن مقالهاى تحليلى، تحولات شعر عاشورايى و فراز و فرود آن بررسى مىشود و در ادامه، نمونههايى از اشعارى که در اين باره سروده شدهاند، به ترتيب تاريخى در هفت فصل گزارش مىشوند.
بخش سيزدهم: زيارت امام حسين (ع): در اين بخش، نکاتى قابل توجه درباره واژهشناسى «زيارت»، ريشهيابى آن در فطرت، زيارت زندگان و مردگان از نگاه اسلام، تشويق احاديث اسلامى به زيارت قبور پيامبر خدا و اهل بيت (ع)، فضيلت زيارت امام حسين (ع) و مهمترين آداب و آسيبشناسى آن آمده است. در ادامه نيز احاديث مرتبط با فضايل زيارت قبر سیدالشهدا (ع)، آثار و برکات آن، هشدار درباره ترک آن، حضور فرشتگان و ارواح انبيا و اولياى الهى در مزار ايشان، آداب زيارت و زيارتنامههاى مختلف، و نايب گرفتن براى زيارت ايشان در شانزده فصل مىآيد.
بخش چهاردهم: مزار امام حسين (ع): پس از تبيين تاريخچه حرم حسينى، احاديثى درباره فضيلت مزار امام حسين (ع) و برکات تربت مزار ايشان، در سه فصل گزارش مىشود.
بخش پانزدهم: حکمتهاى رسيده از امام حسين (ع): در بخش پايانى پس از تبيين اين موضوع و تفسير معناى «حکمت» در لغت و در قرآن و حديث، حکمتهاى منثور و منظومِ نقلشده از ايشان يا منسوب به ايشان، در زمينههاى معرفتى، سياسى، عبادى، اخلاقى و عملى، در 10 باب و 55 فصل ارائه شده است.