حضرت عبدالعظيم عليه‏السلام و شهررى در سفرنامه‏ ها - صفحه 396

نقطه گذارى اش، به انضمام نقشه عالى او از رى كه به بازيافتن موقعيت دروازه هايى كه جغرافيدانان مسلمان ذكر كرده اند كمك مى كند نقل كنم، و هر جاتوضيحى لازم باشد در پاورقى بيفزايم:
خرابه هاى رى در هشت كيلومترى جنوب شرقى تهران واقع است، و از دامنه كوههاى هلالى شكلى امتداد مى يابد و در همان امتداد به خط موربى در دل دشت به سمت جنوب غربى پيش مى رود. سطح زمين در تمام اين پهنه از گودالها، تلها، برجها و جرزهاى ويران، قبور، و چاه ها، پوشيده است. مصالح ساختمانى اين بناهاى ويران بيشتر از آن خشتها و آجرهايى است كه گويى واپسين ضربه به فراموشى افكننده زمان را به مبارزه مى خوانند. بر روى دماغه سنگى مرتفعى، كه در مسافتى آن سوى خاكريزهاى عظيم، طبيعى سر بر آورده ظاهراً زمانى قلعه عظيمى بر پابوده است. در امتداد مستقيم و قائم پهلوهاى اين برجستگى، به آسانى پايه و شالوده سنگر بنديها و ساختمانهاى استحكاماتى را مى يابيم. از پاى قلعه يك رشته باروى جسيم كه ظاهرا حفاظ جبهه شرقى شهر بوده است به سمت جنوب امتداد مى يابد، و به خاكريز عظيم چهارگوشى منتهى مى شود كه پهلوهاى آن را جرزها و برجهايى چند محافظت مى كند، و خود، قلعه اى را به وجود مى آورده است. در آنجا بارو مى پيچد ودر امتداد خط نامنظم و كجى به سمت شمال غربى مى رود تا اينكه به برج چهارگوش ديگرى، مانند خاكريز عظيم پيشين، مى رسد كه شش برج مدور آن را در ميان گرفته است. اين برج نه تنها نقطه اختتام اين ديوار است بلكه منتهى إليه ديوارى هم كه از پايه دماغه سنگى شروع مى شود وجبهه شمالى شهر را تشكيل مى دهد، نيز مى باشد. فضاى محصور بين سه ديوار به شكل مثلثى است كه رأس آن [A] به دماغه اى مى رسد كه قلعه بر فرازش واقع است، و قاعده اش [DD]از خاكريز يا برج مربع بزرگ در امتداد جنوب غربى

صفحه از 426