فرقه هاى اسلامى است ؛ امّا در باب اطلاق نام كافر يا مؤمن ، اختلاف وجود دارد.
سه ديدگاه عمده در اين باره پديد آمده است . از نظر بيشتر خوارج ، مرتكب گناه كبيره ، كافر ناميده مى شود. از نظر معتزله ، مرتكب گناه كبيره ، نه مؤمن است نه كافر ؛ بلكه در وضعيتى ميان ايمان و كفر ، به نام «منزلة بين المنزلتين» قرار دارد. ۱ ديدگاه مشهور اماميه و اشاعره ، آن است كه مرتكب گناه كبيره ، از نام ايمانْ خارج نمى گردد و مؤمنِ فاسق ناميده مى شود و به كاربردن نام كافر و منافق درباره او روا نيست. ۲
شيخ مفيد ، ديدگاه خود درباره اسلام و ايمان و اسما و احكام را در مواضعى از أوائل المقالات ، گزارش كرده است. يك بار در گفتار چهاردهم ، با عنوان «القول فى الإسلام و الايمان» بر دوگانگى ايمان و اسلام از نظر اماميه ، اين گونه تصريح مى كند :
اماميه ، اتّفاق دارند كه اسلام ، غير از ايمان است و هر مؤمنى ، مسلم است و هر مؤمنى ، مسلم نيست. چنان كه در زبان ولغت ميان اين دو تفاوت است، در دين نيز ميان آن دو فرق است. معتزله و بسيارى از خوارج و زيديه ، بر خلاف اين مطلب ، اجماع داشته اند و برآن اند كه هر مسلمى ، مؤمن است و از نظر دينى ، ميان اسلام و ايمانْ فرقى نيست. ۳
شيخ مفيد ، ديدگاه خود در باب اسلام و ايمان را در گفتار 81 با عنوان «القول فى حكم الدار» ، بيشتر توضيح داده است :
در عالَم ، سه دار (سرا) وجود دارد كه درباره آنها بر مبناى اغلبيت ، حكم داده مى شود. هر مكانى كه كفر در آن غالب باشد، «دار كفر» است و هر مكانى كه ايمان
1.شرح الاُصول الخمسة، ص ۴۷۱.
2.برخى فرقه هاىِ زيديه، ارتكاب گناه كبيره را موجب كفر نعمت (و نه كفر ملّت) دانسته اند. ازارقه (تندروترين فرقه خوارج)، مرتكب گناه كبيره را مشرك شمرده اند و حسن بصرى، مرتكب گناه كبيره را منافق ناميده است (درباره اين بحث ، ر . ك : قواعد المرام، ص ۱۷۰ - ۱۷۲؛ المسلك فى اُصول الدين، ص ۱۴۶ و ۱۴۷؛ مناهج اليقين، ص ۵۳۳ ؛ اللوامع الالهية، ص ۴۴۱؛ شرح المقاصد، ج ۵ ، ص ۲۰۰).
3.أوائل المقالات، ص ۴۸، گفتار ۱۴.
