ياد كرد.
شهيد ثانى در حقيقة الإيمان ، به تفصيل به بررسى مسئله موافات پرداخته است. وى پس از طرح مسئله مى گويد:
بيشتر اصوليان (= متكلّمان) به جواز ، بلكه وقوع آن رفته اند ؛ زيرا از ميان رفتن يك امر ، با عارض شدن ضدّ آن ، امكان پذير است. ^۱
وى پس از بررسى ديدگاه سيّد مرتضى ـ كه قائل به موافات است و سرانجام با تبيين معلوماتى كه ايمان با علم به آنها تحقق مى يابد ـ ، اين گونه نتيجه گيرى مى كند:
بالجمله ، ظواهر بسيارى از آيات كريمه و سنّت مطهّره ، بر امكان عروض كفر بر ايمان دلالت دارد و احكام مرتدين ، بر اين پايه استوار است و اين ، ديدگاه بيشتر مسلمانان است . ^۲
علّامه مجلسى ، پس از نقل كلام شهيد ثانى و با يادآورى مراتب شناخت انسان به متعلّقات ايمان و گونه هاى متفاوت حصول كفر، اين گونه نتيجه گيرى كرده است :
هرگاه در [حصول] ايمان به ظن حاصل از تقليد يا جز آن بسنده شود، ترديدى نيست كه دگرگونى ايمان به كفر ، جايز است و هرگاه در آن ، علم قطعى شرط گردد، در جواز زوال آن ، اشكال وجود دارد . از آن جا كه دليل تامى بر عدم جوازِ [زوال ]قائم نيست، با توجّه به اين كه ظواهر آيات و احاديث ، بر جوازْ دلالت دارد، بنا بر اين ، جواز ، اقوى است. افزون بر آن كه بسا براى انسان پيش مى آيد كه به امرى قطع مى كند ، به گونه اى كه نزد او احتمال خلاف نمى رود . آن گاه با شبهه نيرومندى كه بر او عارض مى شود، سست مى گردد. و اين [احتمال] كه آن [قطع] ظنّ قوى بوده كه وى آن را قطع مى پنداشته، بعيد است.
آرى . اگر در ايمان، يقين را شرط بدانيم و آن را به اعتقاد جازم، ثابت و مطابق با