بررسي آراي كلامي اختلافيِ شيخ مفيد با نوبختيان با تكيه براحاديث... - صفحه 270

نيست ؛ بلكه در سنجش با گناه ديگر، صغيره به شمار مى رود. ۱ به تعبير ديگر ، همه گناهان ، كبيره هستند ؛ امّا در سنجش با گناه بزرگ تر ، صغيره ناميده مى شوند. مفهوم اين سخن ، نسبى بودن كبيره و صغيره است. در حالى كه آل نوبخت ، همسو با اهل وعيد و معتزله ، مخالف اين رأى هستند ؛ ۲ يعنى برخى گناهان را فى نفسه صغيره و برخى ديگر را كبيره مى دانند .
بحث كبائر ، در اصل ، يك موضوع قرآنى و روايى است. از همين رو ، مفسّران در ذيل آيات متعلق به آن ۳ و شارحان متون حديثى در ذيل ابواب و احاديث مربوط ، به اين بحث مى پردازند. ۴ در منابع فقهى نيز در مباحث مربوط به عدالت (مثلاً در صفات شاهد) يا ايمان (مانند شرايط دريافت كننده زكات) ، اين بحث مطرح مى شود و انصافاً فقيهان اماميه در اين باره ، پژوهش هاى ارجمندى را سامان داده اند. ۵
در دانش كلام و ملل و نحل نيز بحث كبائر ، از مباحث مرتبط با آموزه اسما و احكام و وعد و وعيد است. در حقيقت ، ديدگاه خوارج ، مبنى بر كافر بودن مرتكب كبيره و ديدگاه معتزله در قول به منزلة بين المنزلتين، بحث از كبائر و احكام مرتكب آن را در رده مباحث مهم كلامى و فرقه شناختى نهاد. ۶
ديدگاه شيخ مفيد در نسبى بودن گناه كبيره و صغيره ، چندين سده پس از وى در

1.أقول : إنه ليس فى الذنوب صغيرة فى نفسه و إنما يكون فيها بالإضافة إلى غيره (أوائل المقالات ، ص ۸۳، گفتار ۶۴).

2.همان جا.

3.ر . ك : سوره نساء ، آيه ۳۱ ؛ سوره نجم ، آيه ۳۲ .

4.ر . ك : مرآة العقول، ج ۱۰ ، ص ۱ به بعد.

5.ر.ك. ايضاح الفوائد، ج ۱ ، ص ۱۹۸ و ج ۴ ، ص ۴۲۱ ؛ مسالك الأفهام، ج ۱۴ ، ص ۱۶۵ ؛ مجمع الفائدة و البرهان ، ج ۱۲ ، ص ۳۱۵. در اين باره ، بحثى گسترده و مستدل در جواهر الكلام (ج ۱۳ ، ص ۳۰۵) نيز وجود دارد.

6.براى تعريف معتزله از گناه كبيره و صغيره و احكام مرتكبين آن دو ، ر.ك : شرح الاُصول الخمسة، ص ۴۷۱ به بعد. خوارج ، منكر وجود معصيت صغيره هستند (ر . ك : همان، ص ۴۲۷).

صفحه از 300