1.استدلال سيّد مرتضى و حمصى در باب موافات ، پيش تر ذكر شد . در اين جا كلام ابن شهر آشوب را نيز مى آوريم. وى نوشته است: «المؤمن عندنا لايجوز أن يكفر لأنه يؤدى إلى اجتماع استحقاق الثواب الدائم و العقاب الدائم معا لبطلان التحابط» (متشابه القرآن و مختلفه، ج ۱ ، ص ۱۱۱). گفتنى است كه شيخ مفيد در اثر ديگر خود ، خداشناس موحّد را مستحقّ ثواب دائم دانسته است : «ان العارف الموحد يستحق بالعقول على طاعته و قربته ثواباً دائماً» (المسائل السروية ، ص ۹۸). از اين جمله نمى توان استفاده كرد كه ايمان ، همان معرفت است ؛ زيرا با توجّه به اكتسابى بودن معرفت خدا از منظر مفيد، مكلّف در برابر همين طاعت ، استحقاق ثواب دائم دارد ؛ زيرا اساسا دوام استحقاق ثواب ، اجماعى است : «اجمعت الاُمّة على أنّ الثواب يستحق دائما» (الاقتصاد، ص ۱۱۰ ؛ شرح جمل العلم، ص ۱۴۳).

2.المقنعة، ص ۶۵۴. قاضى ابن براج نيز عين اين فتوا را دارد (المهذّب، ج ۲ ، ص ۸۹ . نيز ، ر . ك : الوسيلة، ص ۳۷۱).

3.چنان كه علّامه حلّى ، پس از گزارش ديدگاه شيخ مفيد و ابن براج مى گويد: «تحقيق آن است كه اگر ايمان را مركّب از اعتقاد قلبى و عمل جوارح قرار دهيم، فاسق ، مؤمن نخواهد بود و اگر آن را عبارت از اعتقاد قلبى بدانيم ، مؤمن خواهد بود و اين ، نزد ما حق است» (مختلف الشيعة، ج ۸ ، ص ۴۸۴). گفتنى است كه مفيد در أمالى خود ، حديثى را از امام رضا عليه السلام از پدران گرامى خود از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده است كه نشان از تعريف وى از ايمان دارد : «الإيمان قول مقول و عمل معمول و عرفان العقول» (الأمالى ، مفيد، ص ۲۷۵).