رِحله در جستجوي حديث

در ميان كوچندگان در راه علم، مقام محدّثان ايراني و در ميان محدّثان ايراني، محدّثان حوزة حديثي نيشابور بسيار رفيع است. ^۱ در واقع، يكي از ويژگي‌هاي حوزة حديثي نيشابور، كثرت مسافرت‌هايي است كه علما و محدّثان از ساير نقاط جهان، براي كسب علوم مختلف و استفاده از عالمان و دانشمندان برجستة نيشابوري و يا سماع حديث و... به آن داشته‌اند و بالعكس.
در ظرف چهار قرن ابتداي اسلام، تعداد اعلام نيشابور، بر اساس آنچه كه در كتب تاريخي و رجالي آمده است، بالغ بر 2685 نفر بوده است كه از اين عدّه، 1860 نفر از اعلام و بزرگان و دانشمندانِ خود نيشابور بوده‌اند، و بيش از 879 نفر ديگر آنها، از 77 سرزمين ديگر به نيشابور آمده و به تحصيل علوم ديني پرداخته‌اند و جزو اعلام شهر نيشابور شده و در همين شهر جان به جان آفرين تسليم كرده‌اند. نكتة قابل توجّه در مورد اين اعلام و بزرگان ـ كه بسياري از آنها محدّث بوده‌اند ـ اين است كه اين 879 نفر كساني هستند كه پس از سفر و مهاجرت به نيشابور، در آنجا ساكن شده و حتّي در همين شهر رحلت كرده‌اند. لذا بدون شك، اگر بخواهيم اسامي عالمان و راوياني را كه براي مدّتي به نيشابور آمده و سپس از اين شهر خارج شده‌اند را ذكر كنيم، شمار اين اعلام و جويندگان علم و دانش بسيار بيش از اين خواهد شد؛ براي مثال، شيخ صدوق، بخاري، نسايي، خواجه عبدالله انصاري، اِبْن‌ِ حِبّان‌، و... . ^۲
امّا خود عالمان نيشابوري نيز سفرهاي فراواني به اقصي نقاط جهان اسلام براي كسب علم و دانش، بويژه سماع حديث داشته‌اند. تعداد سفرها محدّثان و راويان نيشابوري به ديگر نقاط به شرح ذيل است:
ـ مدينه، اهواز، واسط، موصل، طوس و سمرقند 4 سفر،
ـ مدائن، حلب، نسا،‌اندلس، قزوين، كرمان 3 سفر،
ـ حرّان، حمص، ترمذ، سجستان، بيروت، جبال و رقّه 2 سفر،
ـ غزه، خوارزم، دمياطآ طرسوس، شوشتر، قدس، هند، عسقلان، شيراز و بحرين 1 سفر. ^۳