جماعت،۱ امر شگفتآور و معجزه۲ نیز اشاره شده است، به نظر میرسد معنای اصلی آن همان علامت و نشانه باشد؛ به گونهای که سایر معانی را میتوان با آن مرتبط دانست.
3. معنای اصطلاحی «آیه»
ابواسحاق جعبری، آیه را در قرآن چنین تعریف کرده است:
۰.محدوده آیه، الفاظی مرکب از جملاتی ولو در تقدیر است که دارای ابتدا و انتهای مشخص بوده و در یک سوره درج شده باشد.۳
زرکشی ضمن اشاره به تعریف جعبری، آن را با وصف توقیفی بودن تکمیل میکند.۴ عالمان قرآنی نظیر زرقانی نیز به معنای اصطلاحی مشابه آن اشاره میکنند.۵ برخی، تعابیری دارند که نشان میدهد اصطلاح آیه به همین معنا در زمان رسول اکرم صلی الله علیه و اله به کار میرفته است؛ نظیر این که آن بزرگوار، قرآن را ده یا پنج آیهای تعلیم میکردند۶ و تا اصحاب، ده آیه را فرانمیگرفتند و به آن عمل نمینمودند، آیاتی دیگر آموزش داده نمیشد.۷ از این رو، در تعریف اصطلاحی «آیه» میتوان گفت: آیه بخشی از سوره و متشکل از حروف و کلماتی است که از کلام قبل و بعد خود به نحوی جدا شده، حد آن به توقیف نبوی صلی الله علیه و اله و از سوی خدای متعال مشخص شده است.
4. عدّ الآی
عدّ الآی یا شمارش آیات قرآن کریم، یکی از شاخههای علوم قرآن است که از دیرباز فصلی مجزا را، و لو مختصر نسبت به بسیاری از انواع دانشهای قرآنی، به خود اختصاص میداده است.۸ شیوههای مختلف عد الآی به سه منطقه حجاز، عراق و شام بازمیگردد.
1.معجم مقاییس اللغه، ج۱، ص۱۶۸.
2.. قاموس قرآن، ج۱، ص۱۴۶.
3.. حسن المدد فی فن العدد، ص۱۸.
4.. البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۶۴.
5.. مناهل العرفان فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۳۱.
6.. بشیر الیسر، ص۷۱.
7.. همان، ص۷۴ - ۷۵.
8.. به عنوان نمونه، ر.ک: فنون الافنان فی عجائب علوم القرآن، ص۹۶؛ البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۳۴۷؛ الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۳۲.