طباطبایی و محمد جواد غروی اصفهانی و نیز کسانی را که مدعی تفسیر قرآن به قرآناند، میتوان جزو قرآنیون اعتدالی به حساب آورد. طبیعی است که در این مجال نمیتوان به آرای تمام افراد پیش گفته پرداخت. از این رو، از این همه، تنها به ذکر دیدگاه احمد صبحی منصور و احمد قاسم در میان اهل سنت و شریعت سنگلجی در میان شیعیان بسنده میشود.
برخی احمد صبحی منصور را با مارتین لوتر مقایسه میکنند. اما او معتقد است که سالها قبل از او، محمد عبده موضوع قرآنمحوری را مطرح کرده است. صبحی منصور اندیشههای اصلاحی خود را ادامه مدرسه عبده میداند. او کتابهای مفصلی در باره دیدگاه خود تدوین کرده است. در این مجال و به مناسبت بحث، فهرستوار به مهمترین دیدگاههای او اشاره میگردد. صبحی منصور قرآن را جامع، فرازمانی و فرامکانی و تنها مصدر تشریع در اسلام میداند. از نظر او، وظیفه پیامبر تبلیغ دین بود و کار تشریع فقط بر عهده خدا است. چیزی به نام ناسخ و منسوخ در قرآن وجود ندارد و در واقع، در قرآن نسخ به معنای کتابت آمده و نه حذف. از طرفی، آیات قرآن مجمل نیست تا نیاز به تفصیل داشته باشد. مفاهیم کفر و ایمان و شرک در قرآن متفاوت با معنای فقهی آن است. قضاوت در باره عقاید مردم تنها بر عهده خدا و در یوم الحساب است. بسیاری از احکام فقهی، نظیر حکم قتل مرتد یا مجازات سنگسار، تکفیر دگراندیشان، تفتیش عقاید و جهاد ابتدایی و نظایر آن هیچ ریشه قرآنی نداشته و توسط ائمه حدیث در عصر عباسی ساخته و پرداخته شدهاند؛۱ برای نمونه، جعل احادیث ضد و نقیض برای اثبات مشروعیت هر فرقه و طایفه به این دوره بر میگردد.۲
احمد صبحی منصور بر این باور است که اگر حدیث واقعاً جزو دین بود باید مثل قرآن، از همان اول مکتوب میشد؛ نه این که دویست سال مردم در بحران و فتنه رها شوند. چگونه ابو حنیفه تنها به هفده حدیث معتقد بود و صد سال بعد از او، احمد بن حنبل سی هزار حدیث را در مسند خود ذکر میکند. خلاصه، آن که به مرور زمان این احادیث به خط قرمز مسلمانان تبدیل شد. علم جرح و تعدیل راویان حدیث، هر چند تا حدی مانع پذیرش برخی از احادیث میگردد، علمی ظنی است. از این رو، یکی یک راوی را ذم و دیگری او را تحسین میکند؛ در حالی که قرآن از پیروی از ظن و